Mentoraat Anniek Kool

Mentoraat Anniek Kool

De debuutroman Narcopolis van Jeet Thayil was mijn eerste literaire vertaalopdracht en een behoorlijke uitdaging. Het boek van de Indiase schrijver-muzikant-dichter barstte niet alleen van de cultuurspecifieke elementen (woorden uit het Hindi en Urdu, uit de Indiase cultuur en over opium), maar ook van de stilistische uitdagingen (zo beslaat de eerste zin maar liefst zeven pagina’s en wordt er af en toe gesproken in dialect en gebroken Engels). Een feest voor de doorgewinterde vertaler, maar als beginnend vertaler voelde het alsof ik in het diepste deel van de Indische Oceaan werd geslingerd. Gelukkig kwam ik via het ELV in contact met Iannis Goerlandt.

Iannis, die onder andere, in samenwerking met Daniël Rovers, The Pale King van David Foster Wallace heeft vertaald, herkende mijn twijfels en de problematiek in het boek. Door zijn geruststellende woorden en zeer praktische feedback leken de problemen opeens veel hanteerbaarder. De tekst was wel degelijk pittig, zei hij, maar niet onmogelijk.

Het mentoraat zag er als volgt uit: ik mailde Iannis op vijf verschillende momenten hoofdstukken uit mijn vertaling en Iannis gaf hier schriftelijke feedback op. Ik verwerkte Iannis’ commentaar, plaatste opmerkingen bij dingen waar ik het niet mee eens was of die onduidelijk of onbevredigend bleven, en na het tweede en het vierde inlevermoment kwamen we in Antwerpen samen voor overleg.

Discussiëren bleek vooral nodig bij de vele woordgrappen, die lang niet allemaal zo makkelijk vertaalbaar waren als het gerecht ‘Bedbreaker Special’. In het boek was dit al een Engelse vertaling van ‘palang tod’; deze naam verwijst naar de stimulerende middelen (cocaïne) die erin verwerkt zijn en ervoor zorgen dat je de hele nacht kan doorgaan en ‘het bed kan breken’. De seksuele connotatie was niet onbelangrijk, dus werden er in het Nederlands bedkrakers besteld. Maar er waren ook moeilijker gevallen, want wat te doen met ‘Say cunt, don’t say pussy. Only pussies say pussy’? Hier betekent het Engelse pussy eerst ‘vrouwen’, maar daarna ook het beledigende ‘watje’. Een echte man noemt een vrouw een cunt, schijnbaar.

Dit zijn vraagstukken op microniveau, maar ik was ook erg blij met Iannis’ advies op macroniveau, over de wisselende registers en het spelen met het ritme van zinnen (zelfs dat van onmogelijk lange zinnen) en over hoe ik kon zorgen voor consistentie op verschillende niveaus.

De samenwerking met Iannis zorgde er niet alleen voor dat mijn vertaling kwalitatief beter werd, maar ook dat de vertaalervaring zelf beter werd. Een geslaagde vertaaloplossing voelde als een gedeelde overwinning (ik denk hierbij terug aan onze vreugde toen de vertaling van een sonnet opeens ‘lukte’). Een goed boek vertalen is het mooiste wat er is en het kunnen delen van zo’n ervaring, zoals ze in het Engels zeggen, comes in at a close second.

Anniek Kool

augustus 2015