cursussen

Een korte sfeerimpressie van de ELV Zomercursus Literair Vertalen van 2010.

Zie ook het nieuwsbericht: ELV Zomercursus 2010 voorspoedig verlopen.

Dit is een vervolg op de Intensieve Cursus Literair Vertalen 2008 van het ELV. Deelname geschiedt dan ook uitsluitend op uitnodiging; men kan zich hier niet voor aanmelden.

De cursus bestaat uit vier vertaalateliers onder leiding van Arthur Langeveld (Russisch) en Onno Kosters (Engels), waarin men een van tevoren vertaald tekstfragment bespreekt. Voor de groep Engels is dit een kort verhaal van Donald Barthelme: “Rebecca”. De groep Russisch zal zich buigen over de teksten Akiko van Viktor Pelevin en Ђессовестные van Vasili Sjoeksjin.

De verdiepingscursus zal plaatsvinden op landcommanderij Alden Biesen, in het Vlaamse Bilzen. De deelnemers en de medewerkers zullen daar het hele weekend verblijven.

Ter gelegenheid van dit evenement organiseert het Vertalershuis Amsterdam, in samenwerking met het Expertisecentrum Literair Vertalen en het Vlaams Fonds voor de Letteren, een vertaalworkshop Nederlands-Italiaans, die bedoeld is als vervolg op de Zomercursus Literair Vertalen 2006 in Antwerpen. De workshop zal plaatsvinden op donderdag 16 en vrijdag 17 april 2009 in de Scuola Superiore per Mediazione Linguistica in Milaan, onder leiding van vertaalster en vertaaldocente Elisabetta Svaluto.

Deelname geschiedt uitsluitend op uitnodiging; men kan zich hier dus niet voor opgeven.

Dit is te vinden bij Cursussen ELV op deze website.

De middag had als doel om de mentoraten die het ELV in de afgelopen jaren samen met de Vlaamse en Nederlandse literaire fondsen heeft aangeboden te evalueren en om met de aanwezigen na te denken over verbeteringen voor de nabije toekomst. Naast vertalers waren uitgevers en vertegenwoordigers van een aantal instellingen uitgenodigd. De sfeer was informeel, waarbij alle aanwezigen werden aangemoedigd hun mening te geven.

De middag begon met een aantal presentaties van mentoraatsduo’s uit de afgelopen jaren. De duo’s vertelden hoe hun mentoraat is verlopen, waar ze tegenaan zijn gelopen, hun werkwijze en wat ze bij een volgend mentoraat anders zouden doen.
Het ging om een mentoraat uit het Nederlands (Verena Kiefer en Judith Dörries), een mentoraat in het Nederlands (Marijke Versluys en Nico Groen) en een samenwerking tussen een Vlaamse en een Nederlandse vertaler (Elly Schippers en Kris Lauwerys, die helaas verhinderd was). Uit de presentaties van deze duo’s kwamen een aantal discussiepunten naar voren, onder andere over de hoeveelheid werk die vertalers kwijt zijn aan het mentoreren en het duidelijke verschil tussen de werkwijzen van verschillende mentoren.

Tijdens de daarop volgende discussie werden andere nuttige ideeën en interessante kwesties aangedragen. Zo is er bijvoorbeeld gesproken over de vraag of de naam van de mentor in het te vertalen boek zou moeten komen en of sommige mentoraten niet te veel op een redactieslag lijken.

Een greep uit de punten die nog zullen worden nabesproken door het ELV:

• Laat mentoren en vertalers eerst een ‘intakegesprek’ houden, zodat van beide kanten duidelijk wordt wat de verwachtingen zijn en om te zien of het klikt.
• Hoe garandeert het ELV de didactische kwaliteiten van een mentor en is het aan het ELV om dat te doen?
• Wellicht kan de mentor nog wat meer geselecteerd worden op grond van specifieke zwaktes van de beginnend vertaler, of op grond van de vertaalproblemen in de te vertalen tekst.
• Schrijf een handleiding op grond van de ervaringen van de mentoren. Bv.: dit kun je tegenkomen en zo kun je ermee omgaan.
• Zorg voor meer publiciteit. Maak het concept mentoraten bekend bij de redacteuren in plaats van bij de uitgevers.
• Meer stimuleren dat de constructie ook andersom kan ontstaan: de mentor initieert de opdracht, waarna het ELV er een beginnend vertaler bij zoekt.
• Andere soorten mentoraten meer stimuleren: mentoraat van specialistische elementen (poëzie), kleinere projecten, etc.
• Voorrang geven aan kleinere talen.
• Moet er na afloop van het mentoraat nog een beoordeling komen van de vertaling door de Fondsen en / of de uitgeverij?
• Beter volgen van gementoreerde vertalers: wie wordt er daadwerkelijk literair vertaler?
• Kleinere mentoraten met een andere invulling organiseren voor ervaren vertalers.

De aanwezigen waren verder erg positief over de plannen van het ELV en de literaire fondsen om het mentoraatsprogramma in de toekomst verder uit te breiden. De mentoraatsdag kan door de enthousiaste inzet van de deelnemers zeker een succes genoemd worden.

De studiedag vindt plaats op 10 februari 2009 te Utrecht. Deelname geschiedt slechts op uitnodiging door het Expertisecentrum Literair Vertalen, in samenspraak met het Fonds voor de Letteren en het Vlaams Fonds voor de Letteren. Claudio Magris zal ’s middags bij de workshop aanwezig zijn om vragen te beantwoorden en de voorgestelde vertalingen te bespreken.

Claudio Magris is wereldwijd een van de belangrijkste stemmen in de hedendaagse literatuur en het culturele debat. Hij ontving talrijke onderscheidingen en eredoctoraten en is al herhaaldelijk genoemd als favoriet voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Sinds de publicatie in 1986 van zijn wereldwijde bestseller Donau. Een ontdekkingsreis door de beschaving van Midden-Europa en de crisis van onze tijd - “één van de mooiste caleidoscopen uit de wereldliteratuur” (Willem Otterspeer) - geldt Magris bij uitstek als iemand die grenzen overschrijdt: tussen heden en verleden, tussen verschillende culturen, en tussen uiteenlopende literaire genres. “In een rijke en elegante schrijfstijl toont Claudio Magris het effect aan van grenzen en scheidslijnen op onze beleving van de wereld, waarbij hij ons dwingt de wereld vanuit verschillende standpunten te bezien” (jury Erasmusprijs 2001). Behalve auteur van romans, essays en korte verhalen is Magris een toonaangevende columnist voor diverse Europese dagbladen en tijdschriften. Daarin blijkt hij al vele jaren een onafhankelijk denker en origineel beschouwer van de eigentijdse samenleving te zijn.

Magris werd onderscheiden met prestigieuze prijzen (Premio Strega 1997, Sikkensprijs 1999, Erasmusprijs 2001, Leipziger Buchpreis 2001, Premio Príncipe de Asturias 2004) en hij ontving eredoctoraten in Straatsburg, Kopenhagen, Klagenfurt, Szeged en Madrid Complutense. Zijn boeken zijn in tientallen talen vertaald. In het Nederlands is bijna zijn volledige oeuvre beschikbaar. Hij werd vertaald door Anton Haakman, zijn boeken verschijnen in Nederland bij de Bezige Bij.

Meer informatie over het bezoek van Claudio Magris aan Utrecht kunt u vinden op de website van de faculteit Geesteswetenschappen.

Deze serie workshops voor genodigde vertalers is door het Expertisecentrum Literair Vertalen en het Vlaams Fonds voor de Letteren georganiseerd rond de problematiek van Vlaamse vertalers en hun toegang tot de Nederlandse markt. Dat die problematisch is, was al gebleken uit de studie over informatieuitwisseling in het literaire veld, bekend als het 'rapport Humbeeck'. Ook op een studiedag van het ELV rond de problematiek in mei 2007 was de nood aan actie gebleken; toen werden ook concrete remediëringen aangedragen.

In de eerste workshop stond het onderwerp netwerken centraal. Janny Middelbeek en Rokus Hofstede gingen in op de relatie tussen vertalers en uitgevers en gaven antwoord op vragen als: Hoe benader je uitgevers? Hoe sleep je een opdracht in de wacht? Hoe houd je het contact in stand? Hoe overtuig je een uitgever dat de tekst die jij wil vertalen in zijn fonds past, maar ook hoe breng je het aan om je kennis van het Vlaams als een pre voor te stellen enz.

Verder kregen de vertalers tijdens een lunch de gelegenheid om te spreken met twee uitgevers: Ilonka Reintjens (Uitgeverij De Geus) en Willem Desmense (Uitgeverij IJzer).

De bijeenkomst - vier uur lang - verliep in een geconcentreerde en gemoedelijke atmosfeer. Het ging dan ook om een positieve actie, waarbij niet langer uitgegaan werd van de klacht dat men niet 'aan de bak komt', maar van de idee dat het allemaal doenbaar is als men het weet aan te pakken. In die zin waren de verhalen van Janny Middelbeek en Rokus Hofstede bemoedigend: niet alleen toonden ze hoe je het als beginnend vertaler aanpakt en als ervaren vertaler in the picture blijft, het bleek dat het ook voor Nederlandse vertalers een hele klus is zich als vertaler te vestigen.

Bemoedigend waren ook de verhalen van de beide uitgevers. Ilona Reintjes begon met te zeggen dat ze in haar uitgeverij in principe geen verschil maken tussen Vlaamse en Nederlandse vertalers, als ze maar kwaliteit leveren. Voor Willem Desmense was die kwaliteitseis nog dwingender omdat het voor een boek uit zijn niche-uitgeverij de doodsteek betekent wanneer er ook maar één negatief woord over de vertaling in besprekingen valt. Verheugend is ook dat beide uitgevers intussen goed op de hoogte zijn van de mogelijkheden voor uitgevers om jonge resp. nieuwe vertalers een kans te geven, bijv. door het mentoratensysteem van het ELV. Zij raden vertalers bij wie ze capaciteiten vermoeden systematisch aan een mentoraat aan te vragen. Voor de meesten van de elf deelnemers was deze eerste bijeenkomst zeker een opsteker.

Deze serie workshops voor genodigde vertalers is door het Expertisecentrum Literair Vertalen en het Vlaams Fonds voor de Letteren georganiseerd rond de problematiek van Vlaamse vertalers en hun toegang tot de Nederlandse markt.

Op de eerste dag zullen Janny Middelbeek en Rokus Hofstede een workshop verzorgen over de relatie tussen vertalers en uitgevers en atwoord geven op vragen als: Hoe benader je uitgevers? Hoe sleep je een opdracht in de wacht? Hoe houd je het contact in stand? Hoe overtuig je een uitgever dat de tekst die jij wil vertalen in zijn fonds past enz. Hierna is er gelegenheid voor de deelnemers om met een aantal uitgevers van gedachten te wisselen over de gestelde problematiek.

De tweede en derde dag zullen worden verzorgd door Chris Van de Poel en Elly Schippers die in hun vertaalateliers de aandacht zullen vestigen op het taalverschil tussen Vlaams en Nederlands. Op de vierde dag komt Frits van der Meij vertellen hoe een Nederlandse redacteur omgaat met teksten van (Vlaamse) vertalers.

Deelnemers waren negentien talentvolle vertalers uit het Duits, Engels, Frans en Spaans die al enig literair vertaalwerk op hun naam hebben staan en hun deskundigheid wilden vergroten. Zij kwamen uit het bestand van de literaire fondsen en werden uitgenodigd door het Steunpunt. Een week lang, van 's morgens vroeg tot 's avonds, werd er vertaald: verschillende teksten, allesbehalve de makkelijkste, die met verschillende deskundigen tot in de kleinste details werden besproken.

De groep kreeg dus een zeer intensief programma voorgeschoteld, maar wel verzorgd door een ware sterrencast van gerenommeerde vertalers. Er werd ook geëxperimenteerd. Nieuw waren bijvoorbeeld de sessies 'live vertalen' waarin een hoogstaand en actueel vertaalproces werd geënsceneerd: twee uur lang konden de deelnemers meekijken in het hoofd van een topvertaler. Ook werd aandacht besteed aan het redigeren van literaire teksten op het hoogst mogelijk niveau. Dat de Masterclasses hoog gewaardeerd werden bleek wel uit het gemiddelde rapportcijfer dat de deelnemers uitdeelden: een 8,8. Niet slecht voor een eerste keer.

De deelnemende vertalers uit Vlaanderen en Nederland waren: Heijo Alting, Djamila Bekkour, Lidwien Biekmann, Otto Biersma, Paul Bruijn, Mechtild Claessens, Brigitte Coopmans, Kiki Coumans, Dennis Keesmaat, Kris Lauwerys, Mieke Maassen, Esther Ottens, Eugenie Schoolderman, Nina van Rossum, Arthur de Smet, Boukje Verheij, Trijne Vermunt, Annemarie Vlaming en Martine Woudt.

De masterclasses werden gegeven door: Peter Bergsma, Henri Bloemen, Adri Boon, David Colmer, Jeanne Holierhoek, Onno Kosters, Christiane Kuby, Nelleke van Maaren, Monique Marneffe, Ton Naaijkens, Hans van Pinxteren, Diego Puls, Jo Radersma, Elly Schippers, Rudy van Schoonbeek, Maarten Steenmeijer, Rien Verhoef en Françoise Wuilmart.

De deelnemers zijn eenentwintig talentvolle vertalers uit het Duits, Frans, Engels of Spaans die al enig literair vertaalwerk op hun naam hebben staan en hun deskundigheid willen vergroten. Zij zijn voorgedragen door de literaire fondsen en uitgenodigd door het Steunpunt.

Op het programma staan onder meer vertaalateliers onder leiding van gerenommeerde vertalers. Nieuw zijn de sessies 'live vertalen' waarin een hoogstaand en actueel vertaalproces geënsceneerd wordt: een topvertaler laat zien wat hij/zij nu aan het vertalen is, welke vragen hij/zij daarbij stelt, hoe hij/zij informatie inwint, zich voorbereidt, zich inleest, waar hij/zij op let en vervolgens vooral: wat hij/zij doet en waarom.

Medewerkers aan de Masterclass zijn onder anderen: Elly Schippers, Christiane Kuby, Nelleke van Maaren, Ton Naaijkens, Henri Bloemen, Onno Kosters, Rien Verhoef, David Colmer, Peter Bergsma, Jeanne Holierhoek, Hans van Pinxteren, Françoise Wuilmart, Adri Boon, Maarten Steenmeijer, Diego Puls en Jo Radersma.