intensief

Docenten

Jerzy Koch Karol Lesman

Behandelde tekst

Jan Brokken, Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin. Een reis door de Caribische muziek. Uitgeverij Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2005, de eerste twee hoofdstukken (‘Een Poolse prelude’ en ‘Dat hóór je toch!’).

Programma per dag

Vrijdag 8 juni 13.00: lunch in Dom Holenderski 14.00 - 18.00: vertaalatelier 19.30: diner Zaterdag 9 juni 9.30 - 13.00: vertaalatelier 13.00: lunch 14.00 - 18.00: vertaalatelier Zondag 10 juni 9.30 - 13.00: vertaalatelier 13.00 - 1400: Slotlunch

Overzicht medewerkers

Hoorcolleges Hans Boland Cees Koster Saskia van der Lingen Ton Naaijkens Pieter Jan van der Veen Marijke Versluys Vertaalateliers David Colmer Marijke Emeis Arthur Langeveld Onno Kosters Sherry Marx-Macdonald Marina Snoek-Gorelik Anne Stoffel

Behandelde teksten

Vertaalateliers Engels - Richard Ford, “Leaving for Kenosha”. The New Yorker, 3 maart 2008. - David Foster Wallace, Brief Interviews with Hideous Men. Londen: Little, Brown and Company, 1999. p. 240-247 Vertaalateliers Russisch - Vladimir Nabokov, “Наташа” - Nina Sadоеr, “Утюги и алмазы”. Glagol, 1994. p. 1-3 Collectieve vertaling Engels Michael Kinsly, “Mine Is Longer Than Yours. The Last Boomer”. New Yorker Magazine. 7 april 2008. Collectieve vertaling Russisch Dmitri Bykov, Работа над ошибками. Moskou: Vagrius, 2007

Programma per dag

Maandag 3 november 10.30 - 13.00: Introductie 10.30: Ontvangst 11.00: Welkomstwoord door Ton Naaijkens (directie Expertisecentrum Literair Vertalen) 11.15: Introductie cursus en presentatie ‘vertaalwetenschap voor vertalers’ door Ton Naaijkens 12.00: Voorstelronde cursisten 13.00: Lunch 14.00 - 17.00 Vertaalatelier per taal Engels Docenten: Onno Kosters en Sherry Marx-Macdonald Behandelde tekst: Brief Interviews with Hideous Men door David Foster Wallace Russisch Docenten: Arthur Langeveld en Marina Snoek-Gorelik Behandelde tekst: Утюги и алмазы door Nina Sadоеr 18.00: Diner Dinsdag 4 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: College ‘Vertaalkritiek’ Door Saskia van der Lingen voor Engels en Hans Boland voor Russisch Toelichting: Het college “vertaalkritiek” door Saskia van der Lingen zal gaan over de verhouding tussen vertaalkritiek en vertaalopvattingen. Wat moet bij het vertalen centraal staan, de brontekst of de doeltekst? De afgelopen decennia is er meer aandacht gekomen voor het onderscheid in tekstsoorten en heeft een verschuiving plaatsgevonden in de richting van de doeltekst. Aan de hand van voorbeelden wordt ingegaan op de vraag op welke plaats in dit spectrum “literaire vertalingen” kunnen worden gesitueerd. Het motto bij Bolands ideeën over de literaire vertaling zou kunnen luiden: 'De ware vrijheid luistert naar de wetten'. Net als elke kunstenaar (scheppend dan wel uitvoerend) dient de literair vertaler in de eerste plaats vrij te zijn, zich niet aan welk dogma dan ook te onderwerpen. De vrijheid waarnaar hij moet streven heeft betrekking op de (doel)taal, waarvan de mogelijkheden in principe oneindig zijn; de wetten waaraan hij moet gehoorzamen zijn die van de esthetiek en ethiek, waaraan in geen geval mag worden getornd. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Engels Docenten: Onno Kosters en Sherry Marx-Macdonald Behandelde tekst: Brief Interviews with Hideous Men door David Foster Wallace Russisch Docenten: Arthur Langeveld en Marina Snoek-Gorelik Behandelde tekst: Утюги и алмазы door Nina Sadоеr 17.00: Borrel Woensdag 5 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: College ‘Vertaalnormen voor literaire vertalers’ Door Cees Koster Toelichting: Iedereen is dagelijks bezig zich op allerlei gebied te conformeren aan en/of af te zetten tegen normen. Voor vertalers is dat niet anders. In de bijeenkomst zal worden ingegaan op de soorten normen die kunnen worden onderscheiden op het gebied van vertaling en op de verschillende manieren waarop deze worden toegepast in verschillende soorten literair vertalen. Dit gebeurt mede aan de hand van een aantal expliciet normerende documenten: een vertaalcontract, het statuut van een vertaalprijs en twee vertaalkritieken. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Engels Docenten: Marijke Emeis en David Colmer Behandelde tekst: Leaving voor Kenosha door Richard Ford Russisch Docenten: Anne Stoffel en Marina Snoek-Gorelik Behandelde tekst: Наташа door Vladimir Nabokov 17.30: Diner en rondleiding Dom Donderdag 6 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: Presentaties over “Het literaire bedrijf” Door vertaler Marijke Versluys, Pieter Jan van der Veen (Fonds voor de Letteren), het Vlaams Fonds voor de Letteren en uitgeverij G.A. van Oorschot Toelichting:In de presentaties van deze middag zullen mensen met verschillende posities binnen het literaire bedrijf hun persoonlijk ervaringen delen met vertalen en vertalers en vertellen wat zij van literair vertalers verwachten en voor hun kunnen betekenen. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Engels Docenten: Marijke Emeis en David Colmer Behandelde tekst: Leaving voor Kenosha door Richard Ford Russisch Docenten: Anne Stoffel en Marina Snoek-Gorelik Behandelde tekst: Наташа door Vladimir Nabokov 17.00: Borrel Vrijdag 7 november 09.30 - 10.30: Evaluatie met cursisten Toelichting: Een kort gezamenlijk gesprek over hoe de deelnemers verschillende onderdelen van de cursus ervaren hebben. De deelnemers wordt gevraagd de cursus na afloop ook schriftelijk te evalueren (aan de hand van een vragenlijst). 11.00 - 13.00: Slotforum en presentatie collectieve vertalingen Toelichting: De cursisten presenteren de door hen gezamenlijk gemaakte vertalingen, doen verslag van het collectieve vertaalproces en lichten bepaalde moeilijkheden en keuzes toe. De aanwezige docenten gaan op deze vertalingen in. 13.30: Afsluitende lunch

Overzicht medewerkers

Hoorcolleges Peter Bergsma Jeanne Holierhoek Nelleke Van Maaren Jo Radersma Rudy van Schoonbeek Maarten Steenmeijer Vertaalateliers Adri Boon David Colmer Jeanne Holierhoek Onno Kosters Christiane Kuby Monique Marneffe Ton Naaijkens Hans van Pinxteren Diego Puls Elly Schippers Maarten Steenmeijer Rien Verhoef Françoise Wuilmart

Behandelde teksten

Duits - Lange-Müller, Katja. Böse Schafe. Köln: Kiepenheuer & Witsch 2007, lezen p. 7-17, vertalen p. 17-20 (tot witregel). - Schnitzler, Arthur. ‘Frau Beate und Ihr Sohn’. - Vennemann, Kevin. Nahe Jedenew. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 2005, p. 9-11. Engels - Amis, Martin. ‘Career Move’, uit: Heavy Water and Other Stories. London: J. Cape, 1998, p. 22-27. - Lynn, David. ‘A Conversation with Ian McEwan’, uit: The Kenyon Review, sum. 2007, p. 45-46. - Tekst waarvan de auteur en titel tijdens het vertaalatelier bekend worden gemaakt. Frans - Montesquieu. ‘Lettre XXXVIII’, uit: Lettres Persanes, 1721. - Ndiaye, Marie. ‘Révélation’, uit: Tous mes amis. Paris: Minuit, 2004, p. 170-171. - Sollers, Philippe. Le coeur absolu. Paris: Gallimard, 1987. p. 15-17. - Willems, Paul. La cathédrale de brume. Montpellier: Fata Morgana, 1983. Spaans - Javier Marías, 'Caído en desgracia'. Uit: El País Semanal 21-8-2005. - Vallejo, Fernando. Chapolas negras. Bogotá: Alfaguara, 1995, p. 9-10. - Vila-Matas, Enrique. París no se acaba nunca. Barcelona: Anagrama, 2003, p. 133-134.

Programma per dag

Maandag 5 november 10.00 - 11.00: Ontvangst 11.00 - 13.00: Introductie - Officiële opening door prof. dr. Frieda Steurs (departementshoofd toegepaste taalkunde Lessius Hogeschool), Carlo van Baelen (directeur Vlaams Fonds voor de Letteren) en Sylvia Dornseiffer (directeur Fonds voor de Letteren) - Openingslezing door Rudy Van Schoonbeek (Vlaamse Uitgevers-vereniging) - Introductie cursus door Steunpunt Literair Vertalen - Voorstelronde cursisten 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Duits Docenten: Ton Naaijkens (DU-NL) en Christiane Kuby (NL-DU) Behandelde tekst: Lange-Müller Engels Docenten: Onno Kosters (EN-NL) en David Colmer (NL-EN) Behandelde tekst: Amis Frans Docent: Jeanne Holierhoek(FR-NL) Behandelde tekst: Ndiaye Spaans Docenten: Adri Boon (SP-NL) en Diego Puls (NL-SP) Behandelde tekst: Vila-Matas 18.00: Diner Dinsdag 6 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: “Literair Vertalen Live ”, Maarten Steenmeijer over een sonnet van Borges (groep Spaans en groep Frans) Toelichting: In samenspraak met de aanwezigen zal Maarten Steenmeijer ter plekke een sonnet van Borges gaan vertalen. 11.00 - 13.00: “Literair Vertalen Live”, Peter Bergsma over On Being Translated van Priya Basil (groep Engels en groep Duits) Toelichting: Vooraanstaande vertalers bieden inkijk in hun manier van werken, waarbij een aantal aspecten van de professie aan bod komen: het inlezen, het verzamelen van informatie, het wikken en wegen bij te maken keuzes, inschatting van de juiste stijl en het juiste register, het zoeken naar informatie, het gebruiken van andere vertalingen, de samenwerking en afstemming met de uitgever en zijn redacteur etc. De aangezochte vertalers is gevraagd aan de hand van een uitgezocht voorbeeldfragment live te demonstreren hoe zij tot hun keuzes komen, op grond van welke opvattingen over tekst, auteur, lezerspubliek en vertaaltraditie. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Duits Docenten: Ton Naaijkens (DU-NL) en Christiane Kuby (NL-DU) Behandelde teksten: Lange-Müller Engels Docenten: Onno Kosters (EN-NL) en David Colmer (NL-EN) Behandelde teksten: Amis Frans Docenten: Hans van Pinxteren (FR-NL) en Françoise Wuilmart (NL-FR) Behandelde tekst: Willems Spaans Docenten: Maarten Steenmeijer (SP-NL) en Diego Puls (NL-SP) Behandelde tekst: Marías 17.00: Borrel Woensdag 7 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: “Vertalen doe je niet alleen” - lezing over professionele redactie Door: Jo Radersma Toelichting: Onder de titel ‘Vertalen doe je niet alleen’ spreekt Jo Radersma over het redigeren van literaire vertalingen. Uitgangspunt daarbij is de samenwerking tussen de vertaler en de redacteur. De vertaler is bekwaam, zorgvuldig, eigenzinnig en dienstbaar aan de auteur, en doet zijn of haar werk met veel geduld tegen een gering honorarium in stille eenzaamheid. Hetzelfde geldt allemaal ook voor de redacteur; deze is zo mogelijk nog dienstbaarder, niet alleen aan de auteur maar ook aan de vertaler, en hij of zij is nog zorgvuldiger, nog geduldiger en vooral een betweter... Aan de hand van een aantal voorbeelden laat zij zien hoe dat in de praktijk tot een mooie samenwerking kan leiden. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Duits Docenten: Elly Schippers (DU-NL) en Christiane Kuby (NL-DU) Behandelde tekst: Schnitzler Engels Docenten: Rien Verhoef (EN-NL) en David Colmer (NL-EN) Behandelde tekst: Lynn Frans Docenten: Jeanne Holierhoek (FR-NL) en Françoise Wuilmart (NL-FR) Behandelde tekst: Sollers Spaans Docenten: Adri Boon (SP-NL) en Diego Puls (NL-SP) Behandelde tekst: Vallejo 18.00: Diner Donderdag 8 november 09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling 11.00 - 13.00: “Literair Vertalen Live”, Jeanne Holierhoek over Les bienveillantes van Jonathan Litell (groep Frans en groep Spaans) Toelichting: Zie hieronder 11.00 - 13.00: “Literair Vertalen Live”, Nelleke Van Maaren over Heimito von Doderer en Jonathan Coe (groep Duits en groep Engels) Toelichting: Vooraanstaande vertalers bieden inkijk in hun manier van werken, waarbij een aantal aspecten van de professie aan bod komen: het inlezen, het verzamelen van informatie, het wikken en wegen bij te maken keuzes, inschatting van de juiste stijl en het juiste register, het zoeken naar informatie, het gebruiken van andere vertalingen, de samenwerking en afstemming met de uitgever en zijn redacteur etc. De aangezochte vertalers is gevraagd aan de hand van een uitgezocht voorbeeldfragment live te demonstreren hoe zij tot hun keuzes komen, op grond van welke opvattingen over tekst, auteur, lezerspubliek en vertaaltraditie. 13.00: Lunch 14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal Duits Docenten: Elly Schippers (DU-NL) en Christiane Kuby (NL-DU) Behandelde tekst: Hennemann Engels Docenten: Rien Verhoef (EN-NL) en David Colmer (NL-EN) Behandelde tekst: onbekende auteur Frans Docenten: Jeanne Holierhoek (FR-NL) en Monique Marneffe (NL-FR) Behandelde tekst: Montesquieu Spaans Docenten: Maarten Steenmeijer (SP-NL) en Diego Puls (NL-SP) Behandelde tekst: Marías 17.00: Borrel Vrijdag 9 november 09.30 - 10.45: Evaluatie met cursisten Toelichting: Een kort gezamenlijk gesprek over hoe de deelnemers verschillende onderdelen van de cursus ervaren hebben. De deelnemers wordt gevraagd de cursus na afloop ook schriftelijk te evalueren (aan de hand van een vragenlijst). 11.00 - 13.00: Slotforum en presentatie collectieve vertalingen Toelichting: De cursisten presenteren de door hen gezamenlijk gemaakte vertalingen, doen verslag van het collectieve vertaalproces en lichten bepaalde moeilijkheden en keuzes toe. De aanwezige literair vertalers gaan op deze vertalingen in. Bijzondere aandacht gaat uit naar overeenkomsten en verschillen tussen vertalingen uit de vier brontalen. Zijn er problemen die specifiek zijn voor bepaalde brontaalgebieden en zijn er andere problemen die zich voor alle brontalen in gelijke mate voordoen? 13.30: Afsluitende lunch

Overzicht medewerkers

Auteurs Mahir Öztaş Hoda Barakat Beleid Tine Van den Heuvel, Vlaams Fonds voor de Letteren Hanneke Marttin, Stichting Fonds voor de Letteren Hoorcolleges Cees Koster, Universiteit Utrecht Richard van Leeuwen, Universiteit van Amsterdam Ton Naaijkens, Universiteit Utrecht Discussiefora Henri Bloemen, Lessius Hogeschool, Antwerpen Janny Middelbeek-Oortgiesen, vertaler Mark Pieters, Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep Joost van Schendel, Uitgeverij Bulaaq Vertaalateliers Arabisch: Richard van Leeuwen, Djǔke Poppinga Hebreeuws: Hilde Pach, Irith Kisch (native speaker) Turks: Margreet Dorleijn, Hanneke van der Heijden

Behandelde teksten

Arabisch Muhammad al-Makhzangi, Rasq al-Sikkin. Cairo 1984. Hoda Barakat, Harith al-miya, Beiroet 1999. Hebreeuws Amos Oz , 'Artsot hatan'. In: Artsot hatan. Keter, Jeruzalem 1975 (1e druk Tel Aviv 1965). Shulamit Lapid, Pitajon (eerste hoofdstuk). Keter, Jeruzalem 1991. Turks Mahir Öztaş, Bir Arzuyu Beslemek. Istanbul 2002. Osman Şahin, ‘Odun’. In: Kırmızi Yel. Istanbul 1971

Programma per dag

Maandag 6 november vanaf 10.15 uur: Ontvangst met koffie 10.45 uur: Welkomstwoord en opening Intensieve cursus Literair Vertalen 2006 Door: Ton Naaijkens, directeur Steunpunt Literair Vertalen voor de Universiteit Utrecht 11.00-12.40 uur: Openingslezing Docent: Ton Naaijkens Toelichting: Literair vertalen - het nut van methode en reflectie Je bent literair vertaler en je wilt je techniek bijschaven. Wat kun je daaraan doen? Je bent literair vertaler, je wilt creatief zijn en blijven, en toch wil je je vertalingen efficiënt en methodisch aanpakken. Hoe doe je dat? Je bent niet de eerste die zoiets wil, dus moeten er manieren en middelen zijn. Misschien biedt de vertaalwetenschap mogelijkheden? Ton Naaijkens probeert inzicht te geven in de methodiek van het literair vertalen voor professionals. Hij gaat ervan uit dat je je vertaalvaardigheid verhoogt door een systematische aanpak te hanteren en een kritische, analytische houding aan te nemen. Aanbevolen literatuur • Andrew Chesterman, ‘Vertaalstrategieën, een classificatie’ in: Naaijkens et al, Denken over vertalen. Nijmegen: Vantilt 2004, p. 243-262. • James Holmes, ‘De brug bij Bommel herbouwen’ in: idem, p. 273-278. • Diederik Grit, ‘De vertaling van realia’ in: idem, p. 279-286. • Kitty van Leuven-Zwart, ‘Een goede vertaling, wat is dat?’ in: idem, p. 301-312. 12.40-13.00 uur: Voorstelronde 13.00-14.00 uur: Lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers per taalgroep Arabisch Docent: Djûke Poppinga Hebreeuws Docent: Hilde Pach Turks Docent: Hanneke van der Heijden Dinsdag 7 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.00-13.00 uur: Vertaling Duizend-en-één nacht Docent: Richard van Leeuwen Toelichting: De vertellingen van duizend-en-één nacht is een verzameling verhalen in de vorm van een raamvertelling uit het Midden-Oosten. Sommige van deze verhalen zijn ouder dan de christelijke jaartelling. Anderen stammen uit de Middeleeuwen. Richard van Leeuwen (UvA, Islam Studies) werkte zeven jaar aan zijn vertaling van dit imposante werk. De veertien delen verschenen in 1993-1999. In zijn college gaat hij in op de vertaaltraditie, de keuze van de teksten en de technische problemen die hij tegenkwam. Aanbevolen literatuur: Richard van Leeuwen, ‘De paradox van het vertalen’. In: Schrift. Tweemaandelijks tijdschrift over de Bijbel 216, december 2004. 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Arabisch Docent: Richard van Leeuwen Hebreeuws Docent: Hilde Pach Turks Docent: Margreet Dorleijn 18.00 uur: diner Woensdag 8 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.00-13.00 uur: Forum: beroepsaspecten van het vak van literair vertaler Forumleden: Tine Van den Heuvel (Vlaams Fonds voor de Letteren), Hanneke Marttin (Fonds voor de Letteren Nederland), Janny Middelbeek (zelfstandig vertaalster) Toelichting: Tine van den Heuvel en Hanneke Marttin verzorgen een presentatie van de activiteiten van beide fondsen. Daarna geeft Janny Middelbeek een workshop over netwerken. Tot slot zal er uitgebreid gelegenheid zijn voor het stellen van vragen. 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Arabisch Docenten: Djûke Poppinga en Richard van Leeuwen, m.m.v. Hoda Barakat Hebreeuws Docent: Hilde Pach Turks Docent: Hanneke van der Heijden Donderdag 9 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.00-13.00 uur: College Vertaalnormen Docent: Cees Koster Toelichting: Het college van Cees Koster is gewijd aan het begrip ‘norm’ in relatie tot het vertalen. Dit begrip is in de vertaalwetenschap van de laatste jaren een meer en meer centrale plaats gaan innemen. In de bijeenkomst zal worden ingegaan op de soorten normen die kunnen worden onderscheiden en op de verschillende manieren waarop deze worden toegepast in verschillende soorten literair vertalen. Dit gebeurt aan de hand van een aantal expliciet normerende documenten: een vertaalcontract, het statuut van een vertaalprijs, een vertaalkritiek en fragmenten van vertalingen. 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Arabisch Docent: Djûke Poppinga Hebreeuws Docent: Hilde Pach, m.m.v. Irith Kisch Turks Docent: Margreet Dorleijn en Hanneke van der Heijden, m.m.v. Mahir Öztaş 18.00 uur: diner Vrijdag 10 november 9.00-10.00 uur: Evaluatie cursus 10.30-12.50 uur: Forumgesprek: presentatie collectieve vertalingen en kennismaking met uitgevers / redacteuren Voorzitter: Henri Bloemen Forumleden: docenten vertaalateliers + vertegenwoordigers uitgeverijen Toelichting: Tijdens deze bijeenkomst presenteren deelnemers van de drie taalgroepen een fragment van de in de afgelopen week ‘collectief’ gemaakte vertalingen. Daarbij vertellen zij iets over de belangrijkste vertaalproblemen die ze bij het vertalen van het fragment zijn tegengekomen. Zijn er problemen onopgelost gebleven, zijn er twijfels of onderlinge meningsverschillen blijven bestaan? Het forum reageert op de vertalingen en de toelichtingen. De literaire uitgeverij is de belangrijkste ‘poort’ of het belangrijkste ‘filter’ voor buitenlandse literatuur die zich in Nederlandse vertaling een plek op de markt van het boek in het Nederlandse taalgebied wil verwerven. Hoe denkt de uitgever of (fonds)redacteur van een literaire uitgeverij over vertaalkwaliteit? Wat verwacht de uitgeverij van haar vertalers? Hoe komt de keuze van oorspronkelijke werken voor vertaling tot stand, wat maakt een buitenlands literair werk aantrekkelijk voor de Nederlandstalige markt? Hoe worden vertalers geselecteerd, welke eisen stelt de uitgeverij aan het vertaalde manuscript, hoe ziet de weg tussen manuscript en uiteindelijke uitgave eruit? Op al zulke vragen gaat het forum in. vanaf 13.00 uur: Slotlunch

Overzicht medewerkers

Beleid Hanneke Marttin, Stichting Fonds voor de Letteren Pieter Jan van der Veen, Stichting Fonds voor de Letteren Tom Van de Voorde, Vlaams Fonds voor de Letteren Carlo Van Baelen, Vlaams Fonds voorde Letteren Hoorcolleges Henri Bloemen, Lessius Hogeschool Ton Naaijkens, Universiteit Utrecht Rita Racz, Lessius Hogeschool Arent Van Nieukerken, Vrije Universiteit Amsterdam Vertaalateliers Hongaars: Mari Alföldy, Ineke Molenkamp-Wiltink Pools: Karol Lesman

Behandelde teksten

Hongaars Istvan Baka: A kisfiu es a vampirok Zsófia Balla: Budatest Forgács Zsuzsa: 'Gyíkok a napon' uit Találtnö Pools Stanislaw Lem: Cyberiada Józef Szczepański: Autograf (collectieve vertaling)

Programma per dag

Maandag 7 november vanaf 10.15 uur: Ontvangst met koffie in lokaal 4.08 11.00 uur: Welkomstwoord en opening van de Intensieve cursus Literair Vertalen 2004 Door: prof. dr. Frieda Steurs, hoofd van het departement Vertaler-Tolk van de Lessius Hogeschool en door prof. dr. Ton Naaijkens, co-directeur Steunpunt Literair Vertalen voor de Universiteit Utrecht 11.15-12.30 uur: Over de nieuwste poging tot opstand in Vertalië Door: dr. Henri Bloemen, Lessius Hogeschool Toelichting: aan de hand van het onlangs verschenen pamflet 'De kunst van het niet-vertalen' door de Joyce-vertalers Henkes en Bindervoet en aan de hand van hun programmatische vertaling van Nabokovs tekst 'De kunst van het vertalen' zal geprobeerd worden om de verhouding van theorie en praktijk in de vertaalwereld te schetsen en, wat belangrijker is, zal de vraag gesteld worden of een niet-normatieve verhouding van theorie en praktijk mogelijk is. Aanbevolen literatuur: V. Nabokov. De kunst van het vertalen (vert. door Robbert-Jan Henkes en Erik Bindervoet) en R.-J. Henkes en E. Bindervoet: De kunst van het niet-vertalen. Hoogland en Van Klaveren, 2005. (Dit boekje ontvangt u voor de aanvang van de cursus) 12.30-13.00 uur: Voorstelronde 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Hongaars Docent: Mevr. I. Molenkamp-Wiltink (RUG Groningen) Behandelde tekst: Istvan Baka: 'A kisfiu es a vampirok' Pools Docent: Karol Lesman Behandelde tekst: De tekst van de proefvertaling: 'Niedziela' en Stanislaw Lem, 'Wielkie Lanie' uit Cyberiada. 17.00-17.15 uur: Introductie ‘Collectief vertalen’ Door: Henri Bloemen (Hongaars) en Ton Naaijkens (Pools) 19.00 uur: diner Dinsdag 8 november 9.00-10.30 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.00-13.00 uur: Vertaalkritiek Docent: Ton Naaijkens Toelichting: Vertaalkritiek wordt op verschillende manieren beoefend. Welke manieren van vertaalkritiek zijn er allemaal denkbaar? Wie doen er allemaal aan vertaalkritiek? Wat zijn mogelijke criteria voor de evaluatie van vertalingen, en aan welke eisen zou de vertaalkritiek moeten beantwoorden om recht te doen aan de complexiteit van literaire vertalingen? Aan de hand van een aantal teksten neemt Ton Naaijkens de verschillende benaderingen onder de loep. Aanbevolen literatuur: - T. Naaijkens, 'Een helaas verbeterde fout' - Id., 'Vertaalkritiek en de Nieuwe Bijbelvertaling' Deze teksten worden u voor de cursus ter beschikking gesteld. 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Hongaars Docent: Mevr. I. Molenkamp-Wiltink (RUG Groningen) Behandelde teksten: Istvan Baka, A kisfiu es a vampirok en Zsófia Balla, Budatest Pools Docent: Karol Lesman Behandelde tekst: Stanislaw Lem, 'Wielkie Lanie' uit Cyberiada Woensdag 9 november 9.00-10.30 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.30-13.00 uur: Beroepsaspecten van het vak van literair vertaler Forumleden: Carlo Van Baelen / Tom Van de Voorde (Vlaams Fonds voor de Letteren), Hanneke Marttin (Stichting Fonds voor de Letteren, Nederland) Toelichting: De vertegenwoordigers van de fondsen geven informatie over over verschillende aspecten van de beroepspraktijk van de literair vertaler: subsidies, contracten, verenigingen, de beste manier om een praktijk op te bouwen, overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Gelegenheid tot stellen van vragen! 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Hongaars Docent: Mari Alföldy Behandelde tekst: de tekst van de proefvertaling, Végel László, ‘Expedíció’ en Forgács Zsuzsa, 'Gyíkok a napon' uit Találtnö. Pools Docent: Karol Lesman Behandelde tekst: Stanislaw Lem, 'Wielkie Lanie' uit Cyberiada, p. 174-181. 19.00 uur: diner Donderdag 10 november 9.00-10.30 uur: Collectieve vertaling De vertaling moet tijdens deze sessie afgewerkt worden. De bedoeling is dat de docenten haar in de loop van de dag ter beoordeling voorgelegd krijgen. Gelijktijdig: ‘Individueel spreekuur’ Toelichting: Deelnemers kunnen op afspraak ieder een kwartier à een half uur met een van de docenten spreken over hun eigen vertaalwerk, hun sterke en zwakke punten en andere onderwerpen die zij willen aansnijden met betrekking tot hun toekomstmogelijkheden als vertaler. De anderen werken ondertussen verder aan de gezamenlijke vertaling. 11.00-13.00 uur: Contrastieve stilistiek Docent Hongaars: Rita Racz Docent Pools: dr. Arent van Nieukerken Toelichting: Tijdens deze sessies wordt aan de hand van concrete tekstvoorbeelden onderzocht hoe de respectieve - Hongaars en Pools vs. Nederlands - structureel van elkaar verschillen en welke oplossingen zich aandienen om die structurele verschillen in vertaling te overbruggen. De bedoeling is niet exhaustief te inventariseren - dat is een werk van lange adem - maar veeleer een oog te ontwikkelen om die verschillen snel te herkennen en efficiënt te vertalen. 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Hongaars Docent: Mari Alföldy Behandelde tekst: Forgács Zsuzsa, 'Gyíkok a napon'. Pools Docent: Karol Lesman Behandelde tekst: Stanislaw Lem, 'Jak ocalał świat' uit Cyberiada, p.155-160. Avondprogramma: Bezoek, ontvangst in het stadhuis van Antwerpen op uitnodiging van de schepen van cultuur. Bezoek aan de boekenbeurs in het Bouwcentrum Antwerpen De boekenbeurs is op donderdagavond open tot 22.00 Vrijdag 11 november 9.00-10.30 uur: ‘Individueel spreekuur’ 11.15-13.00 uur: Evaluatie van de cursus en Presentatie van de collectieve vertaling met aansluitend commentaar van de docenten Gespreksleiding: dr. Ton Naaijkens Docenten / Panelleden: Mari Alföldy en Karol Lesman vanaf 13.00 uur: Slotlunch

Van 15 tot en met 19 november organiseerde het ELV een Intensieve Cursus Literair Vertalen in Utrecht. De brontalen waren Engels, Noors en Zweeds.

Overzicht medewerkers

Auteurs Jonas Hassen Khemiri Jan Kjaerstad Elliot Perlman Beleid Tine Van den Heuvel, Vlaams Fonds voor de Letteren Pieter Jan van der Veen, Stichting Fonds voor de Letteren Colleges Dirk Delabastita, Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix, Namen Els Andringa, Universiteit Utrecht Cees Koster, Universiteit Utrecht Astrid Surmatz, Universiteit van Amsterdam Discussiefora Leonoor Broeder, uitgeverij Meulenhoff Ad van den Kieboom, uitgeverij De Geus Maydo van Marwijk Kooy Alexander Schwarz, uitgeverij Signature Pietha de Voogd Martine Vosmaer, Werkgroep vertalers van de Vereniging van Letterkundigen Vertaalateliers Engels: Peter Bergsma, Ina Rilke, Frans van der Wiel Noors: Guro Dimmen, Paula Stevens Zweeds: Lisette Keustermans, Bertie van der Meij, Signe Zeilich-Jensen Ateliers vertaalkritiek Engels: Vanessa Joosen, Universiteit van Antwerpen Noors: Godelieve Laureys, Universiteit Gent Zweeds: Lisette Keustermans, Universiteit van Amsterdam

Behandelde teksten

Engels ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’ in Drinking Coffee Elsewhere. Edinburgh: Canongate 2004 (pp. 49-72) (Oorspronkelijke Amerikaanse uitgave Riverhead 2003). Daaruit pp. 49-51 Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ in The reasons I won’t be coming. Sydney: Picador, 1999 (pp. 53-63). Daaruit pp. 53-58 Noors Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet. Oslo: Aschehoug, 2002. Daaruit pp. 13-14; 38-39; 92-94 Torgrim Eggen, Pynt. Oslo: Gyldendal, 2000. Daaruit pp. 261-264. Zweeds Carl-Henning Wijkmark, Dressinen. Stockholm: Norstedts, 1983. Daaruit pp. 9-10 Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ (nog ongepubliceerd kort verhaal) Eva Ström, Rött vill till rött. Stockholm: Albert Bonniers Förlag, 2004. Daaruit de gedichten: ‘Birgittasyner’, ‘Aura’, ‘Barnet hör modersrösten’, ‘Mot Galanthus’, ‘Monter’, ‘Liebfrauenkirche’

Programma per dag

Maandag 15 november vanaf 10.15 uur: Ontvangst met koffie 11.00 uur: Welkomstwoord en opening van de Intensieve cursus Literair Vertalen 2004 door Ton Naaijkens, directeur Steunpunt Literair Vertalen voor de Universiteit Utrecht 11.10-12.40 uur: Vertaalrelevante brontekstanalyse Docent: Dirk Delabastita Toelichting: Een veelgehoorde opvatting is dat je als literair vertaler, alvorens je concreet aan de slag gaat met vertalen, de brontekst behoort te analyseren met het oog op de vertaling. Wat kan je zoal verstaan onder zo’n brontekstanalyse? Dirk Delabastita schetst enkele vertaaltheoretische uitgangspunten. Zo gaat hij in op de relatie tussen vertaalwetenschap en vertaalpraktijk; maakt hij een theoretisch onderscheid tussen verschillende typen van vertaalrelaties dat van belang is om preciezer te bepalen uit welk perspectief je over vertaalrelaties spreekt; bespreekt hij de hermeneutische dimensie van literaire analyse en vertaalpraktijk; en stelt hij de noodzaak van functiegerichtheid en contextbewustzijn bij de analyse aan de orde. Een en ander licht hij vervolgens toe aan de hand van een concrete casestudy, vertalingen in het Frans en het Nederlands van Shakespeares Henry V. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004) Daaruit de artikelen: - Raymond van den Broeck, ‘Mogelijkheden en grenzen van het vertalend interpreteren’, pp. 175-190; - Hans G. Hönig, ‘Vertalen tussen reflex en reflectie. Een model voor vertaalrelevante teksanalyse’, p. 219-234. 12.40-13.00 uur: Voorstelronde 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docent: Frans van der Wiel Behandelde tekst: ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’, pp. 49-51 (proefvertaling) Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til Kjaerlighet, pp. 13-14 (proefvertaling); begin maken met de andere fragmenten van Kjaerstad Zweeds Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen Behandelde tekst: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 9-10 (proefvertaling); begin maken met Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ 17.00-17.15 uur: Introductie ‘Collectief vertalen’ Door Henri Bloemen (Engels), Matthijs Bakker (Noors), Ton Naaijkens (Zweeds) Dinsdag 16 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling Te vertalen tekst Engels: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 58 e.v. Noors: Torgrim Eggen, Pynt, pp. (wordt later bekendgemaakt). Zweeds: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 10 e.v. 11.15-13.00 uur: Vertaalkritiek Docent: Cees Koster Toelichting: Vertaalkritiek wordt op verschillende manieren beoefend. Welke manieren van vertaalkritiek zijn er allemaal denkbaar? Wie doen er allemaal aan vertaalkritiek? Wat zijn mogelijke criteria voor de evaluatie van vertalingen, en aan welke eisen zou de vertaalkritiek moeten beantwoorden om recht te doen aan de complexiteit van literaire vertalingen? Aan de hand van een aantal teksten neemt Cees Koster de verschillende benaderingen onder de loep. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004) Daaruit de artikelen: - James S Holmes, ‘De brug bij Bommel herbouwen’, pp. 273-278; - Peter Verstegen, ‘Vertaalcriteria en vertaalkritiek’, p. 289-299; - Kitty M. van Leuven-Zwart, ‘Een goede vertaling, wat is dat?’, p. 301-311; - W. Bronzwaer, ‘De onvertaalbaarheid van het poëtisch icoon. Geprivilegieerde momenten in Shakespeares 27ste sonnet, pp. 335-345 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Torgrim Eggen, Pynt, pp. 261-264 Thema: Het vertalen van cultuurgebonden elementen en realia. Aanbevolen literatuur ter voorbereiding: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004), daaruit Diederik Grit, ‘De vertaling van realia’, pp. 279-286 14.00-15.45 uur Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 53-58 14.00-15.45 uur Zweeds Docent: Lisette Keustermans Behandelde tekst: Eva Ström, zes gedichten uit Rött vill till rött 16.15-18.00 uur: Ateliers vertaalkritiek Engels Docent: Vanessa Joosen De centrale teksten in dit atelier zijn de ‘Alice’-boeken van Lewis Carroll en hun vertalingen. Vanessa Joosen houdt een korte inleiding over het vertalen van jeugdliteratuur en over ‘Alice’-vertalingen in het bijzonder. In aansluiting daarop wordt vergelijkenderwijs een corpus van brontekst met vertalingen bestudeerd. Zweeds Docent: Lisette Keustermans Corpus wordt later bekendgemaakt. Een centraal thema in het ‘atelier’ vormt de gender-problematiek in vertalingen. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel: Anneke de Vries, ‘Scheef licht. Gender-stereotypen in vertalingen van Richteren 4’, pp. 119-126 19.00 uur: Diner Woensdag 17 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.15-13.00 uur: Forum: beroepsaspecten van het vak van literair vertaler Forumleden: Tine Van den Heuvel (Vlaams Fonds voor de Letteren), Pieter Jan van der Veen (Fonds voor de Letteren Nederland), Pietha de Voogd (zelfstandig vertaalster), Martine Vosmaer (Werkgroep vertalers VvL) Toelichting: Het forum discussieert over verschillende aspecten van de beroepspraktijk van de literair vertaler: subsidies, contracten, verenigingen, de beste manier om een praktijk op te bouwen, overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Gelegenheid tot stellen van vragen! 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ Zweeds Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ 14.00-15.30 uur: Atelier vertaalkritiek Noors Docenten: Godelieve Laureys en Guro Dimmen 16.00-18.00 uur: Vertaalatelier Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 38-39; 92-94 17.00-18.00 uur: ‘Individueel spreekuur Engels’ Docent: Peter Bergsma Donderdag 18 november 9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’ Toelichting: Deelnemers kunnen op afspraak ieder een kwartier à een half uur met een van de docenten spreken over hun eigen vertaalwerk, hun sterke en zwakke punten en andere onderwerpen die zij willen aansnijden met betrekking tot hun toekomstmogelijkheden als vertaler. De anderen werken ondertussen verder aan de gezamenlijke vertaling. De docenten zijn: Bertie van der Meij (Zweeds) en Paula Stevens (Noors) 11.15-13.00 uur: Twee receptiegeschiedenissen een duo-college door Els Andringa en Astrid Surmatz Els Andringa, Virginia Woolf in Nederland / het NederlandsToeliching: Hoe is het werk van Virginia Woolf in Nederland ontvangen, hoe werd er op haar werk gereageerd door lezers en in de kritiek? Weliswaar spelen vertalingen een belangrijke rol in de receptie van een buitenlandse auteur, maar natuurlijk omvat de receptie in brede zin nog meer aspecten, zoals de wijze van kennismaking met de nog niet vertaalde auteur. Els Andringa gaat in het bijzonder in op de vraag hoe die receptie in brede zin in het geval van Woolf zich verhoudt tot, of van invloed geweest kan zijn op het op gang komen van vertalingen van haar werk. Het gaat om lopend onderzoek, dus Els Andringa stelt vragen en discussie op prijs. Astrid Surmatz, De geschiedenis van Pippi Langkous-vertalingen Toelichting: Hoe is Pippi Langkous in verschillende talen vertaald? Astrid Surmatz doet onderzoek naar de receptie van het werk van Astrid Lindgren in verschillende taalgebieden. Ze geeft voorbeelden uit de internationale vertaalgeschiedenis van Pippi Langkous en gaat vervolgens dieper in op de Nederlandse vertaling en vergelijkenderwijs ook op de vertaling in het Afrikaans. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel:Dirk Delabastita, ‘Shakespeare in vertaling. Een historische verkenning’, pp. 85-94; 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ Elliot Perlman is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk Noors Docent: Paula Stevens Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 13-14; 38-39; 92-94 Jan Kjaerstad is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk Zweeds Docenten: Bertie van der Meij Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ Jonas Hassen Khemiri is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk 19.00 uur: diner Vrijdag 19 november 9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’ 11.15-13.00 uur: Forumgesprek: literaire vertaalkwaliteit en de visie van de uitgever / redacteur Voorzitter: Maydo van Marwijk Kooy Forumleden: Leonoor Broeder (uitgeverij Meulenhoff), Ad van den Kieboom (uitgeverij De Geus), Alexander Schwarz (uitgeverij Signature) Toelichting: De literaire uitgeverij is de belangrijkste ‘poort’ of het belangrijkste ‘filter’ voor buitenlandse literatuur die zich in Nederlandse vertaling een plek op de markt van het boek in het Nederlandse taalgebied wil verwerven. Hoe denkt de uitgever of (fonds)redacteur van een literaire uitgeverij over vertaalkwaliteit? Wat verwacht de uitgeverij van haar vertalers? Hoe komt de keuze van oorspronkelijke werken voor vertaling tot stand, wat maakt een buitenlands literair werk aantrekkelijk voor de Nederlandstalige markt? Hoe worden vertalers geselecteerd, welke eisen stelt de uitgeverij aan het vertaalde manuscript, hoe ziet de weg tussen manuscript en uiteindelijke uitgave eruit? Zijn er belangrijke ‘do’s’ en ‘don’ts’ voor vertalers? Op al zulke vragen gaat het forum in. Tijdens deze bijeenkomst presenteren deelnemers van de drie taalgroepen een fragment van de in de afgelopen week ‘collectief’ gemaakte vertalingen. Daarbij vertellen zij iets over de belangrijkste vertaalproblemen die ze bij het vertalen van het fragment zijn tegengekomen. Zijn er problemen onopgelost gebleven, zijn er twijfels of onderlinge meningsverschillen blijven bestaan? Het forum reageert op de vertalingen en de toelichtingen. vanaf 13.15 uur: Buffetlunch in het Café van Polman’s huis