2004

Docenten

Jerzy Koch Karol Lesman

Behandelde tekst

Jan Brokken, Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin. Een reis door de Caribische muziek. Uitgeverij Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2005, de eerste twee hoofdstukken (‘Een Poolse prelude’ en ‘Dat hóór je toch!’).

Programma per dag

Vrijdag 8 juni 13.00: lunch in Dom Holenderski 14.00 - 18.00: vertaalatelier 19.30: diner Zaterdag 9 juni 9.30 - 13.00: vertaalatelier 13.00: lunch 14.00 - 18.00: vertaalatelier Zondag 10 juni 9.30 - 13.00: vertaalatelier 13.00 - 1400: Slotlunch

Van 15 tot en met 19 november organiseerde het ELV een Intensieve Cursus Literair Vertalen in Utrecht. De brontalen waren Engels, Noors en Zweeds.

Overzicht medewerkers

Auteurs Jonas Hassen Khemiri Jan Kjaerstad Elliot Perlman Beleid Tine Van den Heuvel, Vlaams Fonds voor de Letteren Pieter Jan van der Veen, Stichting Fonds voor de Letteren Colleges Dirk Delabastita, Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix, Namen Els Andringa, Universiteit Utrecht Cees Koster, Universiteit Utrecht Astrid Surmatz, Universiteit van Amsterdam Discussiefora Leonoor Broeder, uitgeverij Meulenhoff Ad van den Kieboom, uitgeverij De Geus Maydo van Marwijk Kooy Alexander Schwarz, uitgeverij Signature Pietha de Voogd Martine Vosmaer, Werkgroep vertalers van de Vereniging van Letterkundigen Vertaalateliers Engels: Peter Bergsma, Ina Rilke, Frans van der Wiel Noors: Guro Dimmen, Paula Stevens Zweeds: Lisette Keustermans, Bertie van der Meij, Signe Zeilich-Jensen Ateliers vertaalkritiek Engels: Vanessa Joosen, Universiteit van Antwerpen Noors: Godelieve Laureys, Universiteit Gent Zweeds: Lisette Keustermans, Universiteit van Amsterdam

Behandelde teksten

Engels ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’ in Drinking Coffee Elsewhere. Edinburgh: Canongate 2004 (pp. 49-72) (Oorspronkelijke Amerikaanse uitgave Riverhead 2003). Daaruit pp. 49-51 Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ in The reasons I won’t be coming. Sydney: Picador, 1999 (pp. 53-63). Daaruit pp. 53-58 Noors Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet. Oslo: Aschehoug, 2002. Daaruit pp. 13-14; 38-39; 92-94 Torgrim Eggen, Pynt. Oslo: Gyldendal, 2000. Daaruit pp. 261-264. Zweeds Carl-Henning Wijkmark, Dressinen. Stockholm: Norstedts, 1983. Daaruit pp. 9-10 Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ (nog ongepubliceerd kort verhaal) Eva Ström, Rött vill till rött. Stockholm: Albert Bonniers Förlag, 2004. Daaruit de gedichten: ‘Birgittasyner’, ‘Aura’, ‘Barnet hör modersrösten’, ‘Mot Galanthus’, ‘Monter’, ‘Liebfrauenkirche’

Programma per dag

Maandag 15 november vanaf 10.15 uur: Ontvangst met koffie 11.00 uur: Welkomstwoord en opening van de Intensieve cursus Literair Vertalen 2004 door Ton Naaijkens, directeur Steunpunt Literair Vertalen voor de Universiteit Utrecht 11.10-12.40 uur: Vertaalrelevante brontekstanalyse Docent: Dirk Delabastita Toelichting: Een veelgehoorde opvatting is dat je als literair vertaler, alvorens je concreet aan de slag gaat met vertalen, de brontekst behoort te analyseren met het oog op de vertaling. Wat kan je zoal verstaan onder zo’n brontekstanalyse? Dirk Delabastita schetst enkele vertaaltheoretische uitgangspunten. Zo gaat hij in op de relatie tussen vertaalwetenschap en vertaalpraktijk; maakt hij een theoretisch onderscheid tussen verschillende typen van vertaalrelaties dat van belang is om preciezer te bepalen uit welk perspectief je over vertaalrelaties spreekt; bespreekt hij de hermeneutische dimensie van literaire analyse en vertaalpraktijk; en stelt hij de noodzaak van functiegerichtheid en contextbewustzijn bij de analyse aan de orde. Een en ander licht hij vervolgens toe aan de hand van een concrete casestudy, vertalingen in het Frans en het Nederlands van Shakespeares Henry V. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004) Daaruit de artikelen: - Raymond van den Broeck, ‘Mogelijkheden en grenzen van het vertalend interpreteren’, pp. 175-190; - Hans G. Hönig, ‘Vertalen tussen reflex en reflectie. Een model voor vertaalrelevante teksanalyse’, p. 219-234. 12.40-13.00 uur: Voorstelronde 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docent: Frans van der Wiel Behandelde tekst: ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’, pp. 49-51 (proefvertaling) Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til Kjaerlighet, pp. 13-14 (proefvertaling); begin maken met de andere fragmenten van Kjaerstad Zweeds Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen Behandelde tekst: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 9-10 (proefvertaling); begin maken met Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ 17.00-17.15 uur: Introductie ‘Collectief vertalen’ Door Henri Bloemen (Engels), Matthijs Bakker (Noors), Ton Naaijkens (Zweeds) Dinsdag 16 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling Te vertalen tekst Engels: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 58 e.v. Noors: Torgrim Eggen, Pynt, pp. (wordt later bekendgemaakt). Zweeds: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 10 e.v. 11.15-13.00 uur: Vertaalkritiek Docent: Cees Koster Toelichting: Vertaalkritiek wordt op verschillende manieren beoefend. Welke manieren van vertaalkritiek zijn er allemaal denkbaar? Wie doen er allemaal aan vertaalkritiek? Wat zijn mogelijke criteria voor de evaluatie van vertalingen, en aan welke eisen zou de vertaalkritiek moeten beantwoorden om recht te doen aan de complexiteit van literaire vertalingen? Aan de hand van een aantal teksten neemt Cees Koster de verschillende benaderingen onder de loep. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004) Daaruit de artikelen: - James S Holmes, ‘De brug bij Bommel herbouwen’, pp. 273-278; - Peter Verstegen, ‘Vertaalcriteria en vertaalkritiek’, p. 289-299; - Kitty M. van Leuven-Zwart, ‘Een goede vertaling, wat is dat?’, p. 301-311; - W. Bronzwaer, ‘De onvertaalbaarheid van het poëtisch icoon. Geprivilegieerde momenten in Shakespeares 27ste sonnet, pp. 335-345 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Torgrim Eggen, Pynt, pp. 261-264 Thema: Het vertalen van cultuurgebonden elementen en realia. Aanbevolen literatuur ter voorbereiding: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004), daaruit Diederik Grit, ‘De vertaling van realia’, pp. 279-286 14.00-15.45 uur Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 53-58 14.00-15.45 uur Zweeds Docent: Lisette Keustermans Behandelde tekst: Eva Ström, zes gedichten uit Rött vill till rött 16.15-18.00 uur: Ateliers vertaalkritiek Engels Docent: Vanessa Joosen De centrale teksten in dit atelier zijn de ‘Alice’-boeken van Lewis Carroll en hun vertalingen. Vanessa Joosen houdt een korte inleiding over het vertalen van jeugdliteratuur en over ‘Alice’-vertalingen in het bijzonder. In aansluiting daarop wordt vergelijkenderwijs een corpus van brontekst met vertalingen bestudeerd. Zweeds Docent: Lisette Keustermans Corpus wordt later bekendgemaakt. Een centraal thema in het ‘atelier’ vormt de gender-problematiek in vertalingen. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel: Anneke de Vries, ‘Scheef licht. Gender-stereotypen in vertalingen van Richteren 4’, pp. 119-126 19.00 uur: Diner Woensdag 17 november 9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling 11.15-13.00 uur: Forum: beroepsaspecten van het vak van literair vertaler Forumleden: Tine Van den Heuvel (Vlaams Fonds voor de Letteren), Pieter Jan van der Veen (Fonds voor de Letteren Nederland), Pietha de Voogd (zelfstandig vertaalster), Martine Vosmaer (Werkgroep vertalers VvL) Toelichting: Het forum discussieert over verschillende aspecten van de beroepspraktijk van de literair vertaler: subsidies, contracten, verenigingen, de beste manier om een praktijk op te bouwen, overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Gelegenheid tot stellen van vragen! 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ Zweeds Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ 14.00-15.30 uur: Atelier vertaalkritiek Noors Docenten: Godelieve Laureys en Guro Dimmen 16.00-18.00 uur: Vertaalatelier Noors Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 38-39; 92-94 17.00-18.00 uur: ‘Individueel spreekuur Engels’ Docent: Peter Bergsma Donderdag 18 november 9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’ Toelichting: Deelnemers kunnen op afspraak ieder een kwartier à een half uur met een van de docenten spreken over hun eigen vertaalwerk, hun sterke en zwakke punten en andere onderwerpen die zij willen aansnijden met betrekking tot hun toekomstmogelijkheden als vertaler. De anderen werken ondertussen verder aan de gezamenlijke vertaling. De docenten zijn: Bertie van der Meij (Zweeds) en Paula Stevens (Noors) 11.15-13.00 uur: Twee receptiegeschiedenissen een duo-college door Els Andringa en Astrid Surmatz Els Andringa, Virginia Woolf in Nederland / het NederlandsToeliching: Hoe is het werk van Virginia Woolf in Nederland ontvangen, hoe werd er op haar werk gereageerd door lezers en in de kritiek? Weliswaar spelen vertalingen een belangrijke rol in de receptie van een buitenlandse auteur, maar natuurlijk omvat de receptie in brede zin nog meer aspecten, zoals de wijze van kennismaking met de nog niet vertaalde auteur. Els Andringa gaat in het bijzonder in op de vraag hoe die receptie in brede zin in het geval van Woolf zich verhoudt tot, of van invloed geweest kan zijn op het op gang komen van vertalingen van haar werk. Het gaat om lopend onderzoek, dus Els Andringa stelt vragen en discussie op prijs. Astrid Surmatz, De geschiedenis van Pippi Langkous-vertalingen Toelichting: Hoe is Pippi Langkous in verschillende talen vertaald? Astrid Surmatz doet onderzoek naar de receptie van het werk van Astrid Lindgren in verschillende taalgebieden. Ze geeft voorbeelden uit de internationale vertaalgeschiedenis van Pippi Langkous en gaat vervolgens dieper in op de Nederlandse vertaling en vergelijkenderwijs ook op de vertaling in het Afrikaans. Aanbevolen literatuur: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel:Dirk Delabastita, ‘Shakespeare in vertaling. Een historische verkenning’, pp. 85-94; 13.00-14.00 uur: lunch 14.00-17.00 uur: Vertaalateliers Engels Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ Elliot Perlman is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk Noors Docent: Paula Stevens Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 13-14; 38-39; 92-94 Jan Kjaerstad is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk Zweeds Docenten: Bertie van der Meij Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ Jonas Hassen Khemiri is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk 19.00 uur: diner Vrijdag 19 november 9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’ 11.15-13.00 uur: Forumgesprek: literaire vertaalkwaliteit en de visie van de uitgever / redacteur Voorzitter: Maydo van Marwijk Kooy Forumleden: Leonoor Broeder (uitgeverij Meulenhoff), Ad van den Kieboom (uitgeverij De Geus), Alexander Schwarz (uitgeverij Signature) Toelichting: De literaire uitgeverij is de belangrijkste ‘poort’ of het belangrijkste ‘filter’ voor buitenlandse literatuur die zich in Nederlandse vertaling een plek op de markt van het boek in het Nederlandse taalgebied wil verwerven. Hoe denkt de uitgever of (fonds)redacteur van een literaire uitgeverij over vertaalkwaliteit? Wat verwacht de uitgeverij van haar vertalers? Hoe komt de keuze van oorspronkelijke werken voor vertaling tot stand, wat maakt een buitenlands literair werk aantrekkelijk voor de Nederlandstalige markt? Hoe worden vertalers geselecteerd, welke eisen stelt de uitgeverij aan het vertaalde manuscript, hoe ziet de weg tussen manuscript en uiteindelijke uitgave eruit? Zijn er belangrijke ‘do’s’ en ‘don’ts’ voor vertalers? Op al zulke vragen gaat het forum in. Tijdens deze bijeenkomst presenteren deelnemers van de drie taalgroepen een fragment van de in de afgelopen week ‘collectief’ gemaakte vertalingen. Daarbij vertellen zij iets over de belangrijkste vertaalproblemen die ze bij het vertalen van het fragment zijn tegengekomen. Zijn er problemen onopgelost gebleven, zijn er twijfels of onderlinge meningsverschillen blijven bestaan? Het forum reageert op de vertalingen en de toelichtingen. vanaf 13.15 uur: Buffetlunch in het Café van Polman’s huis

Van 15 tot en met 19 november organiseerde het ELV een Intensieve Cursus Literair Vertalen in Utrecht. De brontalen waren Engels, Noors en Zweeds.

Overzicht medewerkers

Auteurs
Jonas Hassen Khemiri
Jan Kjaerstad
Elliot Perlman

Beleid
Tine Van den Heuvel, Vlaams Fonds voor de Letteren
Pieter Jan van der Veen, Stichting Fonds voor de Letteren

Colleges
Dirk Delabastita, Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix, Namen
Els Andringa, Universiteit Utrecht
Cees Koster, Universiteit Utrecht
Astrid Surmatz, Universiteit van Amsterdam

Discussiefora
Leonoor Broeder, uitgeverij Meulenhoff
Ad van den Kieboom, uitgeverij De Geus
Maydo van Marwijk Kooy
Alexander Schwarz, uitgeverij Signature
Pietha de Voogd
Martine Vosmaer, Werkgroep vertalers van de Vereniging van Letterkundigen

Vertaalateliers
Engels: Peter Bergsma, Ina Rilke, Frans van der Wiel
Noors: Guro Dimmen, Paula Stevens
Zweeds: Lisette Keustermans, Bertie van der Meij, Signe Zeilich-Jensen

Ateliers vertaalkritiek
Engels: Vanessa Joosen, Universiteit van Antwerpen
Noors: Godelieve Laureys, Universiteit Gent
Zweeds: Lisette Keustermans, Universiteit van Amsterdam

Behandelde teksten

Engels

ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’ in Drinking Coffee Elsewhere. Edinburgh: Canongate 2004 (pp. 49-72) (Oorspronkelijke Amerikaanse uitgave Riverhead 2003). Daaruit pp. 49-51

Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’ in The reasons I won’t be coming. Sydney: Picador, 1999 (pp. 53-63). Daaruit pp. 53-58

Noors

Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet. Oslo: Aschehoug, 2002. Daaruit pp. 13-14; 38-39; 92-94

Torgrim Eggen, Pynt. Oslo: Gyldendal, 2000. Daaruit pp. 261-264.

Zweeds

Carl-Henning Wijkmark, Dressinen. Stockholm: Norstedts, 1983. Daaruit pp. 9-10

Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’ (nog ongepubliceerd kort verhaal)

Eva Ström, Rött vill till rött. Stockholm: Albert Bonniers Förlag, 2004. Daaruit de gedichten: ‘Birgittasyner’, ‘Aura’, ‘Barnet hör modersrösten’, ‘Mot Galanthus’, ‘Monter’, ‘Liebfrauenkirche’

Programma per dag

Maandag 15 november

vanaf 10.15 uur: Ontvangst met koffie

11.00 uur: Welkomstwoord en opening van de Intensieve cursus Literair Vertalen 2004
door Ton Naaijkens, directeur Steunpunt Literair Vertalen voor de Universiteit Utrecht

11.10-12.40 uur: Vertaalrelevante brontekstanalyse
Docent: Dirk Delabastita
Toelichting: Een veelgehoorde opvatting is dat je als literair vertaler, alvorens je concreet aan de slag gaat met vertalen, de brontekst behoort te analyseren met het oog op de vertaling. Wat kan je zoal verstaan onder zo’n brontekstanalyse? Dirk Delabastita schetst enkele vertaaltheoretische uitgangspunten. Zo gaat hij in op de relatie tussen vertaalwetenschap en vertaalpraktijk; maakt hij een theoretisch onderscheid tussen verschillende typen van vertaalrelaties dat van belang is om preciezer te bepalen uit welk perspectief je over vertaalrelaties spreekt; bespreekt hij de hermeneutische dimensie van literaire analyse en vertaalpraktijk; en stelt hij de noodzaak van functiegerichtheid en contextbewustzijn bij de analyse aan de orde.
Een en ander licht hij vervolgens toe aan de hand van een concrete casestudy, vertalingen in het Frans en het Nederlands van Shakespeares Henry V.
Aanbevolen literatuur:
Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004)
Daaruit de artikelen:
- Raymond van den Broeck, ‘Mogelijkheden en grenzen van het vertalend interpreteren’, pp. 175-190;
- Hans G. Hönig, ‘Vertalen tussen reflex en reflectie. Een model voor vertaalrelevante teksanalyse’, p. 219-234.

12.40-13.00 uur: Voorstelronde

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Engels
Docent: Frans van der Wiel
Behandelde tekst: ZZ Packer, ‘Our Lady of Peace’, pp. 49-51 (proefvertaling)
Noors
Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen
Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til Kjaerlighet, pp. 13-14 (proefvertaling); begin maken met de andere fragmenten van Kjaerstad
Zweeds
Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen
Behandelde tekst: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 9-10 (proefvertaling); begin maken met Jonas Hassen Khemiri, ‘Inte som andra drakar’

17.00-17.15 uur: Introductie ‘Collectief vertalen’
Door Henri Bloemen (Engels), Matthijs Bakker (Noors), Ton Naaijkens (Zweeds)

Dinsdag 16 november

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling
Te vertalen tekst
Engels: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 58 e.v.
Noors: Torgrim Eggen, Pynt, pp. (wordt later bekendgemaakt).
Zweeds: Carl-Henning Wijkmark, Dressinen, pp. 10 e.v.

11.15-13.00 uur: Vertaalkritiek
Docent: Cees Koster
Toelichting: Vertaalkritiek wordt op verschillende manieren beoefend. Welke manieren van vertaalkritiek zijn er allemaal denkbaar? Wie doen er allemaal aan vertaalkritiek? Wat zijn mogelijke criteria voor de evaluatie van vertalingen, en aan welke eisen zou de vertaalkritiek moeten beantwoorden om recht te doen aan de complexiteit van literaire vertalingen? Aan de hand van een aantal teksten neemt Cees Koster de verschillende benaderingen onder de loep.
Aanbevolen literatuur:
Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004)
Daaruit de artikelen:
- James S Holmes, ‘De brug bij Bommel herbouwen’, pp. 273-278;
- Peter Verstegen, ‘Vertaalcriteria en vertaalkritiek’, p. 289-299;
- Kitty M. van Leuven-Zwart, ‘Een goede vertaling, wat is dat?’, p. 301-311;
- W. Bronzwaer, ‘De onvertaalbaarheid van het poëtisch icoon. Geprivilegieerde momenten in Shakespeares 27ste sonnet, pp. 335-345

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Noors
Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen
Behandelde tekst: Torgrim Eggen, Pynt, pp. 261-264
Thema: Het vertalen van cultuurgebonden elementen en realia.
Aanbevolen literatuur ter voorbereiding: Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004), daaruit Diederik Grit, ‘De vertaling van realia’, pp. 279-286

14.00-15.45 uur
Engels
Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke
Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’, pp. 53-58

14.00-15.45 uur
Zweeds
Docent: Lisette Keustermans
Behandelde tekst: Eva Ström, zes gedichten uit Rött vill till rött

16.15-18.00 uur: Ateliers vertaalkritiek
Engels
Docent: Vanessa Joosen
De centrale teksten in dit atelier zijn de ‘Alice’-boeken van Lewis Carroll en hun vertalingen. Vanessa Joosen houdt een korte inleiding over het vertalen van jeugdliteratuur en over ‘Alice’-vertalingen in het bijzonder. In aansluiting daarop wordt vergelijkenderwijs een corpus van brontekst met vertalingen bestudeerd.
Zweeds
Docent: Lisette Keustermans
Corpus wordt later bekendgemaakt. Een centraal thema in het ‘atelier’ vormt de gender-problematiek in vertalingen.
Aanbevolen literatuur:
Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel: Anneke de Vries, ‘Scheef licht. Gender-stereotypen in vertalingen van Richteren 4’, pp. 119-126

19.00 uur: Diner

Woensdag 17 november

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling

11.15-13.00 uur: Forum: beroepsaspecten van het vak van literair vertaler
Forumleden: Tine Van den Heuvel (Vlaams Fonds voor de Letteren), Pieter Jan van der Veen (Fonds voor de Letteren Nederland), Pietha de Voogd (zelfstandig vertaalster), Martine Vosmaer (Werkgroep vertalers VvL)
Toelichting: Het forum discussieert over verschillende aspecten van de beroepspraktijk van de literair vertaler: subsidies, contracten, verenigingen, de beste manier om een praktijk op te bouwen, overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Gelegenheid tot stellen van vragen!

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Engels
Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke
Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’
Zweeds
Docenten: Bertie van der Meij en Signe Zeilich-Jensen
Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’

14.00-15.30 uur: Atelier vertaalkritiek
Noors
Docenten: Godelieve Laureys en Guro Dimmen

16.00-18.00 uur: Vertaalatelier
Noors
Docenten: Paula Stevens en Guro Dimmen
Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 38-39; 92-94

17.00-18.00 uur: ‘Individueel spreekuur Engels’
Docent: Peter Bergsma

Donderdag 18 november

9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’
Toelichting: Deelnemers kunnen op afspraak ieder een kwartier à een half uur met een van de docenten spreken over hun eigen vertaalwerk, hun sterke en zwakke punten en andere onderwerpen die zij willen aansnijden met betrekking tot hun toekomstmogelijkheden als vertaler. De anderen werken ondertussen verder aan de gezamenlijke vertaling.
De docenten zijn: Bertie van der Meij (Zweeds) en Paula Stevens (Noors)

11.15-13.00 uur: Twee receptiegeschiedenissen een duo-college door Els Andringa en Astrid Surmatz
Els Andringa, Virginia Woolf in Nederland / het NederlandsToeliching: Hoe is het werk van Virginia Woolf in Nederland ontvangen, hoe werd er op haar werk gereageerd door lezers en in de kritiek? Weliswaar spelen vertalingen een belangrijke rol in de receptie van een buitenlandse auteur, maar natuurlijk omvat de receptie in brede zin nog meer aspecten, zoals de wijze van kennismaking met de nog niet vertaalde auteur. Els Andringa gaat in het bijzonder in op de vraag hoe die receptie in brede zin in het geval van Woolf zich verhoudt tot, of van invloed geweest kan zijn op het op gang komen van vertalingen van haar werk. Het gaat om lopend onderzoek, dus Els Andringa stelt vragen en discussie op prijs.
Astrid Surmatz, De geschiedenis van Pippi Langkous-vertalingen
Toelichting: Hoe is Pippi Langkous in verschillende talen vertaald? Astrid Surmatz doet onderzoek naar de receptie van het werk van Astrid Lindgren in verschillende taalgebieden. Ze geeft voorbeelden uit de internationale vertaalgeschiedenis van Pippi Langkous en gaat vervolgens dieper in op de Nederlandse vertaling en vergelijkenderwijs ook op de vertaling in het Afrikaans.
Aanbevolen literatuur:
Denken over vertalen. Tekstboek vertaalwetenschap (Vantilt 2004). Daaruit het artikel:Dirk Delabastita, ‘Shakespeare in vertaling. Een historische verkenning’, pp. 85-94;

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Engels
Docenten: Peter Bergsma en Ina Rilke
Behandelde tekst: Elliot Perlman, ‘The reasons I won’t be coming’
Elliot Perlman is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk
Noors
Docent: Paula Stevens
Behandelde tekst: Jan Kjaerstad, Tegn til kjaerlighet, pp. 13-14; 38-39; 92-94
Jan Kjaerstad is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk
Zweeds
Docenten: Bertie van der Meij
Behandelde tekst: Jonas Khemiri, ‘Inte som andra drakar’
Jonas Hassen Khemiri is aanwezig om in te gaan op vragen over de vertaalde tekst en over de achtergrond van zijn werk

19.00 uur: diner

Vrijdag 19 november

9.00-10.45 uur: Collectieve vertaling / ‘Individueel spreekuur’

11.15-13.00 uur: Forumgesprek: literaire vertaalkwaliteit en de visie van de uitgever / redacteur
Voorzitter: Maydo van Marwijk Kooy
Forumleden: Leonoor Broeder (uitgeverij Meulenhoff), Ad van den Kieboom (uitgeverij De Geus), Alexander Schwarz (uitgeverij Signature)
Toelichting: De literaire uitgeverij is de belangrijkste ‘poort’ of het belangrijkste ‘filter’ voor buitenlandse literatuur die zich in Nederlandse vertaling een plek op de markt van het boek in het Nederlandse taalgebied wil verwerven. Hoe denkt de uitgever of (fonds)redacteur van een literaire uitgeverij over vertaalkwaliteit? Wat verwacht de uitgeverij van haar vertalers? Hoe komt de keuze van oorspronkelijke werken voor vertaling tot stand, wat maakt een buitenlands literair werk aantrekkelijk voor de Nederlandstalige markt? Hoe worden vertalers geselecteerd, welke eisen stelt de uitgeverij aan het vertaalde manuscript, hoe ziet de weg tussen manuscript en uiteindelijke uitgave eruit? Zijn er belangrijke ‘do’s’ en ‘don’ts’ voor vertalers? Op al zulke vragen gaat het forum in.
Tijdens deze bijeenkomst presenteren deelnemers van de drie taalgroepen een fragment van de in de afgelopen week ‘collectief’ gemaakte vertalingen. Daarbij vertellen zij iets over de belangrijkste vertaalproblemen die ze bij het vertalen van het fragment zijn tegengekomen. Zijn er problemen onopgelost gebleven, zijn er twijfels of onderlinge meningsverschillen blijven bestaan? Het forum reageert op de vertalingen en de toelichtingen.

vanaf 13.15 uur: Buffetlunch in het Café van Polman’s huis

Van 18 tot en met 27 augustus organiseerde het ELV een Zomercursus Literair Vertalen in Antwerpen. De doeltalen waren Hongaars, Pools en Russisch.

Overzicht medewerkers

Auteurs
Dimitri Verhulst
Rascha Peper

Beleid
Greet Ramael, Vlaams Fonds voor de Letteren
Maria Vlaar, Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds

Hoorcolleges
Cees Koster, Universiteit Utrecht
Arthur Langeveld, Universiteit Utrecht
Stella Linn, Rijksuniversiteit Groningen
Ton Naaijkens, Universiteit Utrecht
Werner Scheltjens, Nederlands-Russisch Archiefcentrum, Groningen

Ateliers contrastieve stilistiek
Hongaars: Rita Rácz
Pools: Frans Jong
Russisch: Tatjana Soldatjenkova

Vertaalateliers, ateliers vertaalkritiek en forum vertalers
Hongaars: Klara Devich en Györgyi Dandoy, Judit Gera en Margreeth Schopenhauer
Pools: Zofia Klimaszewska en Arent van Nieukerken, Ryszard Turczyn en Greet Pauwelijn
Russisch: Irina Michajlova en Arthur Langeveld, Irina Trofimova en Miriam van Hee / Willem Weststeijn

Behandelde teksten

Vertaalateliers:

Willem Frederik Hermans, Naar Magnitogorsk. Amsterdam: De Harmonie, 1990
Willem Frederik Hermans, Homme’s Hoest. Amsterdam: De Bezige Bij, 1980
Rascha Peper, ‘Luchtdans voor twee paren’ in: Alle verhalen. Amsterdam / Antwerpen: L.J. Veen, 1997 (vermeerderde editie 2004), pp. 462-487
Dimitri Verhulst, Problemski Hotel. Amsterdam / Antwerpen: Contact, 2003 (Hoofdstuk ‘Ribbedebie is Cherribi’, pp. 28-32

Ateliers ‘collectieve vertaling’

Russisch en Hongaars: Willem Frederik Hermans, Naar Magnitogorsk. Amsterdam: De Harmonie, 1990, vanaf p. 9
Pools: Willem Frederik Hermans, Homme’s Hoest. Amsterdam: De Bezige Bij, 1980, vanaf p. 8

Programma per dag

Woensdag 18 augustus

vanaf 10.30 uur: Ontvangst met koffie

11.00-11.10 uur: Welkomstwoord door Ellen Fernhout, senior projectleider Nederlandse Taalunie

11.10-12.30 uur: Vertaalwetenschap I - Methoden en technieken
Docent: Ton Naaijkens
Toelichting: Je bent literair vertaler en toch wil je je vertalingen efficiënt en methodisch aanpakken. Hoe doe je dat? Je bent niet de eerste die zoiets doet, dus moeten er manieren en middelen zijn. Biedt de vertaalwetenschap mogelijkheden? Ton Naaijkens probeert inzicht te geven in de methodiek van het vertalen voor professionals. Hij gaat ervan uit dat je je vertaalvaardigheid vergroot door een systematische aanpak te hanteren en een analytische houding aan te nemen.

12.30-13.00 uur: ‘Voorstelronde’ van de deelnemers en enkele algemene mededelingen over de cursus.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-16.45 uur: Vertaalateliers
Hongaars
Docenten: Klara Devich en Margreeth Schopenhauer
Behandelde tekst: Hermans, Magnitogorsk
Pools
Docenten: Zofia Klimaszewska en Arent van Nieukerken
Behandelde tekst: Hermans, Homme’s hoest
Russisch
Docenten: Irina Michajlova en Miriam Van hee
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans

16.45-17.00 uur: Korte introductie op ‘collectief vertalen’
Hongaars: Ton Naaijkens
Pools: Henri Bloemen
Russisch: Matthijs Bakker

Donderdag 19 augustus

9.00-10.45 uur: Ateliers 'collectieve vertaling'
Te vertalen tekst:
Hongaars en Russisch: Hermans, Magnitogorsk, pp. 9-12
Pools: Hermans, Homme's hoest, pp. 9-12

11.15-13.00 uur: 'Contrastieve stilistiek' van het Nederlands en het Hongaars / Pools / Russisch
Docenten: Rita Rácz (Hongaars), Frans Jong (Pools), Tatjana Soldatjenkova (Russisch)
Toelichting: Per taalgroep worden enkele systematische verschillen tussen de stilistiek van het Nederlands en die van de doeltaal behandeld. Het gaat om linguïstische verschillen, frequentieverschillen en verschillen in idiomatische of taalspecifieke manieren van uitdrukken, vooral met betrekking tot zinsbouw en pragmatische aspecten van taalgebruik. Uit het bestaan van dergelijke verschillen kunnen consequenties getrokken worden voor vertaalprocédés. De bijeenkomst heeft de vorm van een werkgroep.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Hongaars
Docenten: Klara Devich en Margreeth Schopenhauer
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
Pools
Docenten: Zofia Klimaszewska en Arent van Nieukerken
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
Russisch
Docenten: Irina Trofimova en Miriam Van hee
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel

Vrijdag 20 augustus

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling

11.15-13.00 uur: Vertaalwetenschap II - Vertaalkritiek
Docent: Stella Linn
Toelichting: Wat wordt verstaan onder vertaalkritiek, en hoe kun je deze activiteit wetenschappelijk verantwoord aanpakken? Op grond van welke criteria worden literaire vertalingen in de praktijk vaak beoordeeld, zijn die criteria adequaat of zinvol, en stroken ze met theoretische eisen? In hoeverre is inzicht in een vertaalwetenschappelijke analyse en hieraan gekoppelde beoordeling van een vertaling relevant voor vertalers? Aan de hand van een selectie van benaderingen zal Stella Linn op deze vragen ingaan en het spanningsveld tussen theorie en praktijk illustreren.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur Vertaalateliers
Hongaars
Docenten: Judit Gera en Margreeth Schopenhauer
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
Russisch
Docenten: Irina Trofimova en Miriam Van hee
Behandelde tekst: Hermans, Magnitogorsk

14.00-17.00 uur: Atelier 'vertaalkritiek' Pools
Docenten: Zofia Klimaszewska en Arent van Nieukerken
Toelichting: In het atelier 'vertaalkritiek' wordt ingegaan op bestaande vertalingen in het Pools van Nederlandstalige literaire teksten.

Zondag 22 augustus

13.30 uur: Verzamelen voor wandeling door Antwerpen onder leiding van een gids.
Keuze: 'Antwerpen eerste keer' (met bezoek aan de OLV Kathedraal) of 'Antwerpen De Gouden Eeuw' (met bezoek aan Museum Plantin-Moretus).

Maandag 23 augustus

11.00-11.15 uur: Welkomstwoord door Frieda Steurs, departementshoofd Vertaler-Tolk van de Lessius Hogeschool

11.15-13.00 uur: Beleid voor de promotie en vertaling van literatuur uit Nederland en Vlaanderen
Sprekers: Maria Vlaar en Greet Ramael
Toelichting: Maria Vlaar vertelt over het vertalingenbeleid van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds, waar zij senior beleidsmedewerker is. Greet Ramael, projectmedewerker buitenland van het Vlaams Fonds voor de Letteren, licht het beleid van het Vlaams Fonds toe. Onder andere wordt gesproken over de wijze waarop beide fondsen het vertalen van literatuur uit Nederland en Vlaanderen in andere talen bevorderen. Aan de orde komen de vertaalsubsidies en allerlei praktische aspecten van het vertaalvak, waarmee literair vertalers uit het Nederlands te maken krijgen.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalatelier Pools
Docenten: Ryszard Turczyn en Greet Pauwelijn
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans

14.00-17.00 uur: Ateliers 'vertaalkritiek'
Hongaars
Docenten: Judit Gera en Györgyi Dandoy
Russisch
Docenten: Irina Michajlova en Arthur Langeveld
Toelichting: in de ateliers 'vertaalkritiek' wordt ingegaan op bestaande vertalingen van literatuur uit Nederland en Vlaanderen in de respectieve doeltalen.

Dinsdag 24 augustus

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling

11.15-13.00 uur: Receptie van Nederlandstalige literatuur in het Russische taalgebied (met vergelijkende aandacht voor Polen en Hongarije)
Docent: Werner Scheltjens
Toelichting: Werner Scheltjens schetst een overzicht van de geschiedenis van het vertalen uit het Nederlands in het Russisch. Zijn er tendensen aan te wijzen in de selectie van werken uit Nederland en Vlaanderen die werden vertaald en in de manier van vertalen? Hoe werd de literatuur uit Nederland en Vlaanderen ontvangen in onder andere de literaire kritiek? En welke ontwikkeling tekent zich in recente jaren af? Vergelijkenderwijs zal Werner Scheltjens ook ingaan op de situatie in Polen en Hongarije. Inbreng van de deelnemers en discussie worden op prijs gesteld.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Hongaars
Docenten: Judit Gera en Györgyi Dandoy
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel
Pools
Docenten: Ryszard Turczyn en Greet Pauwelijn
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel
Russisch
Docenten: Irina Michajlova en Arthur Langeveld
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans

Woensdag 25 augustus

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling

tegelijkertijd: Individueel spreekuur
Hongaars: Judit Gera
Pools: Zofia Klimaszewska
Russisch: Irina Michajlova
Toelichting: Deelnemers kunnen op afspraak ieder ongeveer een half uur met een van de docenten spreken over hun eigen vertaalwerk, hun sterke en zwakke punten en andere onderwerpen die zij willen aansnijden met betrekking tot hun toekomstmogelijkheden als vertaler. De anderen werken ondertussen verder aan de gezamenlijke vertaling.

11.15-13.00 uur: Vertaalwetenschap III - Vertaalrelevante brontekstanalyse
Docent: Arthur Langeveld
Toelichting: Het vertalen van een literaire tekst veronderstelt begrip van de tekst en inzicht in de stilistische middelen waarmee de betekenis van de tekst is opgebouwd. Arthur Langeveld demonstreert in dit college aan de hand van fragmenten van W.F. Hermans, Dimitri Verhulst en Rascha Peper hoe ‘close reading’ ertoe kan bijdragen voor het vertalen relevante kenmerken van de tekst aan het licht te brengen. De tekstanalyse die hij voorstelt is linguïstisch georiënteerd: hij concentreert zich op de betekeniseffecten van grammaticale patronen, op de stilistische mogelijkheden van het lexicon en op de grillige grens tussen ‘normaal’ en ‘niet-normaal’ taalgebruik.

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Hongaars
Docent: Judit Gera
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel
14.00-14.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Dimitri Verhulst
Pools
Docent: Zofia Klimaszewska
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel
15.00-15.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Dimitri Verhulst
Russisch
Docenten: Irina Michajlova en Arthur Langeveld
Behandelde tekst: Verhulst, Problemski hotel
16.00-16.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Dimitri Verhulst

Donderdag 26 augustus

9.00-10.45 uur: Ateliers collectieve vertaling

tegelijkertijd: Individueel spreekuur
Hongaars: Judit Gera
Pools: Zofia Klimaszewska
Russisch: Irina Michajlova

11.15-13.00 uur: Vertaalwetenschap IV - Vertaalgeschiedenis: vertalen door de eeuwen heen
Docent: Cees Koster
Toelichting: De stelling dat vertalers door de eeuwen heen verschillend hebben gedacht over hoe je moet vertalen is een waarheid als een koe. Interessanter is het te kijken naar de vraag waaróm men daar anders over dacht, naar de achtergronden van het vertaaldenken. Aan de hand van het artikel ‘De vertalers van de Duizend-en-een-nacht’ van Jorge Luis Borges (vertaling Barber van der Pol; De Revisor, XII/1, pp. 36-43) zal op een aantal vertaalhistorische vragen worden ingegaan: Waarom hebben die vertalers juist dat werk vertaald, wat was de positie van de vertalers in hun eigen cultuur, welke historische bewegingen worden zichtbaar in deze vertaalgeschiedenis? Achtergrondliteratuur: Raymond van den Broeck, 1999, De vertaling als evidentie en paradox (Antwerpen: Fantom). Hieruit: Eerste deel, Hoofdstuk 3 en 4 (‘De zeventiende en de achttiende eeuw’ [pp. 33-44] en ‘De negentiende-eeuwse romantiek’ [pp. 45-54]).

13.00-14.00 uur: lunch

14.00-17.00 uur: Vertaalateliers
Russisch
Docenten: Irina Michajlova
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
14.00-14.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Rascha Peper
Hongaars
Docent: Judit Gera
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
15.00-15.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Rascha Peper
Pools
Docent: Zofia Klimaszewska
Behandelde tekst: Peper, Luchtdans
16.00-16.45 uur: in aanwezigheid van de auteur Rascha Peper

Vrijdag 27 augustus

9.45-10.45 uur: Evaluatiegesprek
Gespreksleiding: Ton Naaijkens
Toelichting: Een kort gezamenlijk gesprek over hoe de deelnemers verschillende onderdelen van de cursus ervaren hebben. De deelnemers wordt gevraagd de cursus na afloop ook schriftelijk te evalueren (aan de hand van een vragenlijst).

11.15-13.00 uur: Forumdiscussie met Judit Gera, Zofia Klimaszewska, Irina Michajlova en Willem Weststeijn
Presentatie van ‘collectieve vertalingen’ door cursisten
Moderator: Ton Naaijkens
Toelichting: Het forum bespreekt enkele markante vertaalproblemen uit de teksten die in de afgelopen week behandeld zijn. Daarbij vertellen de forumleden ook iets over hun eigen vertaalopvattingen. De cursisten presenteren de door hen gezamenlijk gemaakte vertalingen, doen verslag van het collectieve vertaalproces en lichten bepaalde moeilijkheden en keuzes toe. Het forum gaat op deze vertalingen in. Bijzondere aandacht gaat uit naar overeenkomsten en verschillen tussen vertalingen in de verschillende doeltalen. Zijn er problemen die specifiek zijn voor bepaalde doeltaalgebieden, zijn er andere problemen die zich voor alle doeltalen in gelijke mate voordoen? Actieve inbreng van de zaal bij de bespreking van de vertaalde fragmenten wordt op prijs gesteld.

vanaf 13.30 uur: Afscheidslunch