Op zich is deze vertaling, met als titel De torrie (= het verhaal) van Mattie, een interessant fenomeen. De Bijbel is natuurlijk al vele malen in een nieuw jasje gestoken, maar deze uitgave heeft in heel korte tijd - hij is pas begin november uitgekomen - al vijf drukken beleefd en lijkt erg aan te slaan; er zijn er al meer dan 11.000 van verkocht. Natuurlijk is het initiatief controversieel, maar ik zag op internet de aankondiging dat er nu ook een vervolg komt met de meest aansprekende verhalen uit het Oude Testament in rauwe straattaal. De auteur van al dit moois is Daniel de Wolf, een jongerenwerker die zelf woont in een Rotterdamse achterstandsbuurt en die zichzelf afficheert als kenner van de jongerentaal en de straatcultuur. 

Voor wie hier minder in thuis is bevat het boekje achterin een woordenlijst van vijf pagina’s waarin voor de meeste straattaaltermen een ‘gewoon’ equivalent wordt gegeven. Bovendien krijgen alle verhalen in het boekje aanvullende uitleg mee over de context en wat er bedoeld wordt. Er is ook een bijbehorende website, www.straatbijbel.nl, waar extra informatie en MP3-bestanden te vinden zijn. Ook worden daar de jongeren bedankt die hebben meegelezen. Het levert in elk geval een aantal pakkende titels op, zoals ‘Jezus de asielzoeker’, ‘Sta op uit je rolstoel!’ (over de genezing van een verlamde man), ‘De gang van 12’(over de discipelen) en ‘Een chille megapicknick’ (a.k.a. de wonderbare spijziging).

Welnu, ter zake: de meest bekende teksten voor de Kersttijd zijn die van Jesaja en van Lucas, maar ook Mattheüs heeft ons het een en ander te bieden. Dat klinkt echter weer heel anders als het op straat belandt: Jowie (Jozef) Davids komt erachter dat zijn verloofde Maria ineens ‘pregno’ is, en werd daar ‘omin (= heel erg) depressed’ van omdat hij dacht dat zij met een ander ‘gebald’ had. Maar hij wilde geen ‘buzz’ en geen ‘redu’ (= roddel), en dacht erover om in stilte de relatie met Maria te verbreken. Maar toen ging hij ‘dagga’ (= slapen) en kreeg een droom, waarin een engel van God hem als volgt aanspreekt:

“Trankil, Jozef Davids ! Wees niet bang om Maria als je vrouw te nemen. Je sma is niet vreemdgegaan, want het kind dat ze draagt is gemaakt door de Heilige Geest.”

Zo ging de oude voorspelling van Jesaja in vervulling: ‘De maagd zal pregno zijn en bevallen van een baby boy, en de peeps (= mensen) zullen hem als straatnaam Immanuel geven.’ In de toelichting wordt dit verhaal gekwalificeerd als een “boemlauwe torrie”.

Ook de wijzen uit het Oosten en koning Herodes ontkomen niet aan de restyling. De wijzen worden “van die kills (= mannen) die naar sterrenbeelden kijken en shit.” Dictator Herodes hoort van het nieuws dat er een koning is geboren, en schrikt zich dood: ‘WTF, een koning geboren? Waarom weet ik daar nix van? “Hij ontbiedt alle wijze mensen die zijn rijk rijk is, en die verwijzen hem naar het dorpje Betlehem, postcodegebied Judea. Herodes wordt helemaal parra, stuurt de wijzen op pad en vraagt ze hem te pingen als ze iets op het spoor zijn, zodat hij een ‘spange fissa’ (= vet feest) kan organiseren. De wijzen hebben aanvankelijk niks in de gaten en volgen de ster als hun tomtom, waarmee ze bij het kindje Jezus uitkomen. Maar in een droom worden ze gewaarschuwd voor Herodes, en dus namen ze een andere route naar huis; “ze hadden die papi (= man) Herodes mooi geflashed (= voor de gek gehouden).”

Ook Jowie krijgt weer een droom (“het leek wel of hij een abo op dromen had”) en slaat op de vlucht naar Egypte, zonder tussenstop bij de McDrive. Net op tijd, want Herodes ontdekt dat hij geflashed is en wordt helemaal ‘waus’ (= opgefokt) en gaat ‘omin broeja’ (= heel erg kwaad) lopen doen. Pas nadat Herodes ‘didi’ (= dood) is gegaan durven ze weer op huis aan, en dan stuurt een nieuwe droom ze naar een ‘hood’ die Nazaret heette, in het postcodegebied Galilea, waar de familie Davids toen ging wonen.

En daar maakt Mattie een sprong naar Johnnyboy de Doper, en de volwassen Jezus die zich door hem wil laten dopen. Daar laten we de torrie gaan. Best aardig, om zo’n overbekend verhaal eens in een heel andere taal te horen. Toch ben ik er niet rouwig om dat het straks in de Kerstnacht en op Kerstmorgen wat anders, traditioneler klinkt. Het was al zo’n overgang van het oude, vertrouwde ‘En het geschiedde in die dagen dat er een bevel uitging…’ naar het veel zakelijkere ‘In die tijd kondigde keizer Augustus een decreet af…’ van de Nieuwe Bijbelvertaling uit 2004. Dat roept een al vaak gevoerde discussie op over de al dan niet onaantastbare status van vertalingen die het tot de canon geschopt hebben. Zijn moderniseringen en hertalingen absolute noodzaak of juist heiligschennis; is het meer, minder of alleen maar anders?

Aan die discussie waag ik mij niet meer, althans: niet hier, niet nu. Ik wil het ELV bedanken voor de geboden ruimte, en mijn lezers voor hun belangstelling en (af en toe) hun respons, waartoe ik hen geprobeerd heb uit te dagen. Ik wens iedereen hele fijne Kerstdagen en alle goeds voor het nieuwe jaar. Figo!²