Ik heb gehoord dat men als beginnend literair vertaler een mentor kan krijgen. Wat houdt dat precies in?

Sinds 2002 bestaat er een programma van zogeheten 'mentoraten' voor literair vertalers, dat wordt uitgevoerd door het Expertisecentrum Literair Vertalen. Een mentoraat houdt in dat een ervaren literair vertaler, de mentor, een beginnende vertaler begeleidt bij het uitvoeren van een vertaalopdracht.

In het programma van het Expertisecentrum Literair Vertalen zijn subsidies beschikbaar om de mentor in staat te stellen tijd voor de begeleiding vrij te maken. De vertaler zelf ontvangt het vertaalhonorarium dat met de uitgeverij is overeengekomen.

Een mentoraat is zowel voor vertalingen in het Nederlands als voor vertalingen uit het Nederlands mogelijk. Een voorwaarde is dat de vertaler (degene die de begeleiding ontvangt) een vertaalcontract bij een literaire uitgeverij heeft. Voor vertalingen in het Nederlands moet dat een contract zijn volgens het modelcontract van de Vereniging van Letterkundigen / Literaire Uitgeversgroep. Voor vertalingen uit het Nederlands geldt als aanvullende voorwaarde dat de vertaler een proefvertaling heeft gemaakt voor het Nederlands Letterenfonds / Vlaams Fonds voor de Letteren en dat deze vertaling positief is beoordeeld. In bijzondere gevallen kan ook een vertaler van wie het werk nog niet beoordeeld is of nog net niet aan de gestelde maatstaven van kwaliteit voldeed, voor een mentoraat in aanmerking komen, mits het te vertalen werk voor het Letterenfonds of het Vlaams Fonds subsidiewaardig is (dat wil zeggen dat de buitenlandse uitgever met succes subsidie voor de vertaalkosten kan aanvragen).

Beginnende vertalers kunnen een mentoraat aanvragen bij het Expertisecentrum Literair Vertalen (via Contact op deze website). Om de aanvraag volledig te maken moeten zij een kopie van het vertaalcontract opsturen, een c.v. met informatie over hun eerdere vertaalervaring en informatie over het te vertalen boek. Het Expertisecentrum Literair Vertalen zal in overleg met de aanvragende vertaler op zoek gaan naar een geschikte mentor.

Een mentoraat is steeds 'maatwerk'. Belangrijk is dat vertaler en mentor goed met elkaar overweg kunnen en dat de mentor voldoende vertrouwen heeft in de capaciteiten van de vertaler. Een oriëntatiefase die aan het feitelijke mentoraat voorafgaat, is bedoeld om erachter te komen of aan deze voorwaarden is voldaan. In die oriëntatiefase stellen vertaler en mentor samen een werkplan voor het mentoraat op.

In het werkplan geven zij aan op welke aspecten en problemen in de vertaling het mentoraat zich vooral zal toespitsen en welke aanpak zal worden gevolgd. Het is noodzakelijk daarover van tevoren goed na te denken, omdat de tijd die de mentor in de begeleiding kan steken over het algemeen beperkt is. Het subsidiebedrag is niet hoog genoeg om de mentor in staat te stellen de vertaling zin voor zin na te kijken en te verbeteren. Dat is ook niet de bedoeling van een mentoraat. Het gaat om een opleidingsvorm, niet om een vorm van vertaalcorrectie of eindredactie.

Vertaler en mentor onderzoeken samen wat precies de zwakke punten van de vertaler zijn waaraan verder gewerkt moet worden. Ideaal gesproken vergroot de vertaler kennis en vaardigheden die niet beperkt zijn tot het ene boek waarop het mentoraat betrekking heeft, maar waar de vertaler ook voor volgende boeken op kan terugvallen. In het werkplan specificeren vertaler en mentor hoe zij te werk zullen gaan om dat doel te bereiken. Daarnaast ramen zij de geplande tijdinvestering door de mentor.

Kijk voor meer informatie bij Mentoraten op deze website. Daar is ook een 'model werkplan' inclusief toelichting te downloaden.