Wat is een mentoraat?

De mentoraten van het ELV zijn een vorm van vertaalopleiding, waarbij een ervaren vertaler een beginnende collega begeleidt bij het uitvoeren van een vertaalopdracht.

Als ervaren literair vertaler hebt u door de jaren heen veel kennis en vaardigheden opgedaan die essentieel zijn voor het maken van een goede literaire vertaling. Beginnende vertalers ontbreekt het vaak nog aan deze specifieke praktijkervaring, zeker als het gaat om teksten met een hoger literair gehalte. In zulke gevallen kunnen zij beroep doen op een mentoraat van het ELV. Dit houdt in dat ze een ervaren vertaler als mentor krijgen toegewezen, die hen zal begeleiden bij een specifieke vertaalopdracht.

Het doel van het mentoraat is dan ook kennisoverdracht: de mentor geeft de kennis die hij of zij in een lange vertaalcarrière heeft verzameld door aan de beginnend vertaler. Bijzonder hierbij is dat de kennisoverdracht in een één-op-één-situatie tussen mentor en vertaler plaatsvindt. Door deze individuele begeleiding kunt u als mentor precies die informatie aanbieden die de beginnend vertaler nodig heeft om zijn of haar vertaalvaardigheden te kunnen verbeteren.

Wat houdt het in om mentor te zijn?

Wat de begeleiding precies zal inhouden, kan van geval tot geval verschillen. Niet elke vertaler heeft immers dezelfde behoeften, niet elke mentor vindt dezelfde aspecten van een vertaling in dezelfde mate belangrijk, niet elk te vertalen boek stelt dezelfde eisen. Het ELV dringt er daarom op aan dat de verwachtingen van zowel de mentor als de vertaler over hun samenwerking aan het begin van het project worden vastgelegd in een werkplan. Dit maakt het tevens mogelijk om het mentoraat na afloop goed te evalueren, om te kijken of aan de verwachtingen is voldaan.

In het werkplan formuleren mentor en vertaler:

• wat de specifieke doelen zijn van de samenwerking;
• hoe mentor en vertaler precies te werk gaan om de gestelde doelen te bereiken;
• hoeveel tijd de mentor in de begeleiding gaat steken, en aan welke taken die tijd wordt besteed. De hoogte van het honorarium dat de mentor voor het mentoraat zal ontvangen wordt hieraan gerelateerd. Het is daarom erg belangrijk dat u als mentor van tevoren een goede, maar vooral realistische inschatting maakt van de benodigde tijd;
• aan welke afspraken (zoals: frequentie van inlevering van kopij) de vertaler zich moet houden tegenover de mentor.

In het Model Werkplan en de bijbehorende Toelichting kunt u lezen wat er precies in het werkplan moet worden vermeldt en vindt u enkele voorbeelden van hoe een werkplan eruit zou kunnen zien.

Tijdens de verdere fases van het mentoraat geven vertaler en mentor tussentijdse rapportages aan het ELV en na afloop schrijven zij afzonderlijk van elkaar een eindverslag. Tevens wordt aan de vertaler en de mentor gevraagd om, afzonderlijk van elkaar, een evaluatie te geven van de samenwerking gedurende het project.

Wij willen hierbij stellig benadrukken dat de vertaler zelf geheel verantwoordelijk blijft voor het eindresultaat: hij is de enige contractpartij met de uitgever, alleen zijn naam wordt bij de gepubliceerde vertaling gemeld en hij ontvangt het volledige vertaalhonorarium van de uitgeverij. Het mentoraat kan op geen enkele manier een reden of excuus vormen om af te wijken van bepalingen in het vertaalcontract, zoals de afgesproken deadline voor inlevering van de kopij.

Hoe wordt het mentorschap vergoed?

Het mentoraat wordt compleet gesubsidieerd. Deze subsidie is uitsluitend bestemd voor een honorarium voor de mentor (en eventueel bijkomende reiskosten of andere onkosten).

De hoogte van het honorarium wordt over het algemeen vastgesteld in relatie tot het vertaalhonorarium (en daarmee indirect tot de omvang van het te vertalen werk). Een richtlijn voor de vaststelling vormt een percentage van 35 % van het vertaalhonorarium. Bij omvangrijke projecten kan het honorarium aan een maximum worden gebonden; bij heel kleine projecten, zoals een tijdschriftpublicatie, zal eerder aan een uurvergoeding moeten worden gedacht. Over het algemeen wordt het honorarium steeds gerelateerd aan de concrete tijdinvestering en taken die in het werkplan zijn gespecificeerd.

Aan het eigenlijke mentoraat moet een 'oriëntatie' voorafgaan, waarin u als mentor nagaat of het werk van de vertaler voldoende kwaliteit heeft om samenwerking zinvol te maken, en waarin u samen met de vertaler tot werkafspraken moet zien te komen. Ook voor die oriëntatie is een (beperkte) uurvergoeding mogelijk.

De subsidiegevers zijn: de Nederlandse Taalunie - de hoofdfinancier van het Expertisecentrum Literair Vertalen, - het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Nederlands Letterenfonds.

Wat zijn de eisen aan mentoren?

Als u mentor wilt worden, moet u een zeer ervaren literair vertaler zijn, met een ruime en aantoonbare staat van dienst.

Het mentorschap biedt u de gelegenheid om uw eigen kennis en ervaring op het gebied van literair vertalen over te dragen aan de jonge garde. De opleidingsvorm is zeer individueel en kan geheel worden vormgegeven op de manier die u het prettigst vindt. De begeleiding is concreet toegespitst op één vertaalopdracht en één beginnend vertaler, waardoor u met hem of haar echt de diepte in kunt duiken.

Hebt u hier affiniteit mee en voldoet u aan de eisen, dan kunt u zich aanmelden als mentor.

Hoe kunnen mentoren zich aanmelden?

Wilt u zich aanmelden voor het mentorschap, dan wordt u van harte uitgenodigd zich bij het Expertisecentrum Literair Vertalen te melden (zie Contact op deze site). De aanmelding dient in ieder geval de volgende gegevens te bevatten:

• Een CV met relevante informatie over uw opleiding en vertaalervaring, waaruit blijkt dat u een ruime staat van dienst heeft op het gebied van literair vertalen;
• Een korte motivering, waarmee u uw redenen om zich aan te melden voor het mentorschap expliciteert;
• Mocht u al een project op het oog hebben voor een mentoraat, voegt u dan ook enige nadere informatie over het te vertalen boek of verhaal toe; als het om een relatief onbekende auteur gaat, liefst met bijvoorbeeld een recensie van het oorspronkelijke werk erbij.

Indien u daarnaast ook al een specifieke beginnende literair vertaler op het oog heeft om te begeleiden bij een project, dient deze vertaler zelf een aanvraag in te dienen voor een mentoraat. Meer informatie daarover vindt u hier.

Verdere vragen?

Hebt u nog vragen over het mentoraatprogramma of het mentorschap, dan kunt u contact opnemen met het Expertisecentrum Literair Vertalen.