Wat is een mentoraat?

De mentoraten van het ELV zijn een vorm van vertaalopleiding, waarbij een ervaren vertaler een beginnende collega begeleidt bij het uitvoeren van een vertaalopdracht.

Zeker bij vertaalopdrachten met een hoger literair gehalte kunt u als jonge vertaler vinden dat u nog over te weinig praktijkervaring beschikt om dit werk naar volle tevredenheid te kunnen vertalen. In zulke gevallen kunt u beroep doen op een mentoraat van het ELV. Dit houdt in dat u een mentor krijgt toegewezen, die u zal begeleiden bij het maken van de betreffende vertaling.

Het doel van het mentoraat is kennisoverdracht: de mentor geeft de kennis die hij of zij in een lange vertaalcarrière heeft verzameld door aan de beginnend vertaler. Bijzonder hieraan is dat deze overdracht plaatsvindt in een één-op-één-situatie tussen mentor en vertaler. Door deze individuele begeleiding ontvangt u als beginnend vertaler precies die informatie die u nodig heeft om uw vertaalvaardigheden te verbeteren en zo uw carrière als literair vertaler naar een hoger niveau te kunnen tillen.

Voor wie is een mentoraat bedoeld?

Het mentoraatsprogramma van het ELV is in principe gericht op beginnende literair vertalers. Meer ervaren vertalers kunnen echter ook van het stelsel gebruik maken, want ook zij kunnen van de kennis van hun collega's profiteren, zeker bij het vertalen van meer complexe literaire titels.

Verder kunnen zowel literair vertalers uit het Nederlands in een vreemde taal als literair vertalers uit een vreemde taal in het Nederlands in aanmerking komen voor een mentoraat.

Wie zijn de mentoren?

De mentoren zijn zeer ervaren literair vertalers, met een ruime en aantoonbare staat van dienst.

Men kan als beginnend vertaler een beoogde mentor aandragen, maar in principe zal het ELV in overleg met de literaire fondsen zorg dragen voor het vinden van een passende mentor bij elk mentoraat. Het ELV heeft vele contacten binnen de literaire vertaalwereld en kan zo precies diegene benaderen die qua ervaring en expertise de meest geschikte persoon is om de betreffende vertaalopdracht te begeleiden. Er zal in eerste instantie gezocht worden naar een mentor die nog niet eerder als begeleider en/of docent van de aanvrager heeft opgetreden. De kennismaking met nieuwe vertaalopvattingen en een andere werkwijze zal het leerproces ten goede komen. 

Het ELV wil de aanvrager dan ook nadrukkelijk vragen om voorafgaand aan de toekenning nog geen potentiële mentor te benaderen. Dit om een teleurstelling later, bij vertaler en mentor, te voorkomen.

Wat houdt de begeleiding door de mentor precies in?

Wat de begeleiding door de mentor precies zal inhouden, kan van geval tot geval verschillen. Niet elke vertaler heeft dezelfde behoeften, niet elke mentor vindt dezelfde aspecten van een vertaling in dezelfde mate belangrijk, niet elk te vertalen boek stelt dezelfde eisen. Het ELV dringt er daarom op aan dat de verwachtingen van zowel de vertaler als de mentor over hun samenwerking aan het begin van het project worden vastgelegd in een werkplan. Dit maakt het tevens mogelijk om het mentoraat na afloop goed te evalueren, om te kijken of aan de verwachtingen is voldaan. In het werkplan formuleren vertaler en mentor:

• wat de specifieke doelen zijn van de samenwerking.
• hoe vertaler en mentor precies te werk gaan om de gestelde doelen te bereiken;
• hoeveel tijd de mentor in de begeleiding gaat steken, en aan welke taken die tijd wordt besteed;
• aan welke afspraken (zoals: frequentie van inlevering van kopij) de vertaler zich moet houden tegenover de mentor.

In het Model Werkplan en de bijbehorende Toelichting kunt u lezen wat er precies in het werkplan moet worden vermeld. Verder vindt u hier een Voorbeeld van hoe een werkplan eruit zou kunnen zien.

Tijdens de verdere fases van het mentoraat geven vertaler en mentor tussentijdse rapportages aan het ELV en na afloop schrijven zij samen een eindverslag. Tevens wordt aan de vertaler en de mentor gevraagd om, afzonderlijk van elkaar, een evaluatie te geven van de samenwerking gedurende het project.

Wij willen hierbij stellig benadrukken dat de vertaler zelf geheel verantwoordelijk blijft voor het eindresultaat: hij is de enige contractpartij met de uitgever, alleen zijn naam wordt bij de gepubliceerde vertaling gemeld en hij ontvangt het volledige vertaalhonorarium van de uitgeverij. Het mentoraat kan op geen enkele manier een reden of excuus vormen om af te wijken van bepalingen in het vertaalcontract, zoals de afgesproken deadline voor inlevering van de kopij.

Zijn er kosten verbonden aan een mentoraat?

Het mentoraat wordt compleet gesubsidieerd. Als vertaler hoeft u hier dus niets voor te betalen en de kosten worden ook niet afgetrokken van het honorarium dat u van de uitgever ontvangt. De subsidie is alleen bestemd voor een honorarium voor de mentor (en eventueel bijkomende reiskosten of andere onkosten).

De subsidiegevers zijn: de Nederlandse Taalunie - de hoofdfinancier van het Expertisecentrum Literair Vertalen, - het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Nederlands Letterenfonds.

Hoe kan ik een mentoraat aanvragen?

Als u als vertaler in aanmerking wilt komen voor een mentoraat, kunt u zich richten tot het Expertisecentrum Literair Vertalen (zie Contact). Dit kan het hele jaar door; er zijn geen sluitingsdata voor de aanvragen.

Er zijn twee voorwaarden waar u aan moet voldoen om een mentoraat te kunnen aanvragen:

• U moet een vertaalcontract hebben afgesloten met een literaire uitgever voor de vertaling van het literaire werk waarvoor u een mentoraat aanvraagt. Dit vertaalcontract moet voldoen aan de voorwaarden van het Nederlandse modelcontract.
• U kunt alleen een mentoraat aanvragen voor de vertaling van een literair werk (hetzij in boekvorm, hetzij als publicatie in een tijdschrift).

Voldoet u aan bovenstaande voorwaarden, dan kunt u een aanvraag indienen. Deze moet ten minste de volgende gegevens bevatten:

• Een kopie van het vertaalcontract tussen u en de uitgeverij (of een stellige verklaring dat een vertaalcontract gesloten zal worden, met gegevens over de desbetreffende uitgeverij / het tijdschrift, de te vertalen titel en het honorarium);
• Een beknopt CV met relevante informatie over uw opleiding en vertaalervaring;
• Enige informatie over het te vertalen boek of verhaal; als het om een relatief onbekende auteur gaat, liefst met bijvoorbeeld een recensie van het oorspronkelijke werk erbij;
• Een korte motivering waarin u uw verwachtingen van het mentoraat expliciteert

Mentoraatsaanvragen die voldoen aan de hierboven vermelde voorwaarden worden in behandeling genomen door een beoordelingscommissie. Bij het beoordelen van aanvragen worden de volgende zaken in acht genomen:

• eerder toegewezen mentoraten in het huidige en vorige kalenderjaar
• de actuele vraag uit de markt
• behoefte aan nieuwe aanwas in bepaalde vertaalrichtingen
• doorgroeikansen van de gementoreerde op de vertaalmarkt.

De mentoraatsaanvragen worden in zes rondes behandeld. In 2012 vallen de rondes op de volgende data:

• Uiterste aanvraagdatum eerste ronde: maandag 6 februari. Uitslag: maandag 20 februari
• Uiterste aanvraagdatum tweede ronde: maandag 2 april. Uitslag: maandag 16 april
• Uiterste aanvraagdatum derde ronde: maandag 4 juni. Uitslag: maandag 18 juni
• Uiterste aanvraagdatum vierde ronde: maandag 6 augustus. Uitslag: maandag 20 augustus
• Uiterste aanvraagdatum vijfde ronde: maandag 8 oktober. Uitslag: maandag 22 oktober
• Uiterste aanvraagdatum zesde ronde: maandag 3 december. Uitslag: maandag 17 december

Verdere vragen?

Hebt u nog vragen over het mentoraat en / of de aanvraag hiervan, dan kunt u contact opnemen met het Expertisecentrum Literair Vertalen.