David Colmer vol lof over Engelse collectieve vertaling Summer School

Ondanks de zwaarte van de opgave is moderator Colmer zeer te spreken over de collectieve vertaling die David Doherty, Sarah Welling en Margie Franzen maakten van een tekst van Thomése.

03 september 2015

De Summer School werd net als eerdere cursussen van het ELV afgesloten met een presentatie van de verrichte arbeid en de problemen die daarbij om de hoek kwamen kijken. Naast hoor- en werkcolleges, sessies met fondsen en uitgevers en vertaalateliers met ervaren vertalers als moderator hebben de cursisten uit het Nederlands twee weken lang gewerkt aan een Engelse en Italiaanse vertaling van het eerste hoofdstuk van de roman De onderwaterzwemmer van P. F. Thomése, die begint met een beschrijving van hoe de hoofdfiguur probeert een rivier over te zwemmen.

David Colmer verwoordde in zijn commentaar op de Engelse collectieve vertaling treffend hoe zwaar zo’n klus is:

Er is veel beeldspraak rond het vertalen, pogingen om het proces inzichtelijk te maken, vooral voor buitenstaanders. De vertaler als buikspreker, de vertaler als muzikant of acteur. Ik denk dat we een nieuwe aan die lijst kunnen toevoegen. De vertaler als een zwemmer die een gevaarlijke rivier moet oversteken, naakt en weerloos, met sluipschutters op beide oevers, oftewel, de brontaal en de doeltaal.

Alsof dat niet al moeilijk genoeg is, heeft de Engelstalige groep dat gepoogd te doen in teamverband, als een soort schoonzwemmers, en dan vanuit heel verschillende taalvarianten, een Schots-Engels-Amerikaanse synchroonzwemploeg. Het is ze wonderwel gelukt, al blijven we in dit fragment in het duister of ze wel de overkant gaan halen.

Na enige verwarring in het rijshout, glijden ze perfect en geruisloos in het water. In de beschrijving van de actie en de angst leunen ze zwaar op de Germaanse kant van het Engels wat hun vertaling indringend en emotioneel maakt. Dat doen ze consequent ook waar de schrijver soms een wat duurder woord of formulering gebruikt heeft. “Verzwolgen door de stroom” wordt “dragged under by the current”; “Niets wat hem kan behoeden” wordt “Nothing to keep him from harm”. Deze neiging vermindert een bepaalde stilistische tweespalt in het Nederlands maar verhoogt de spanning en dramatiek in het Engels. Ik voel dat het een welbewuste keuze is, maar het had ook onbewust kunnen zijn, een gevolg van een sterk ontwikkeld gevoel voor wat ik in het Engels “voice” noem, de stem van de verteller of het boek.

Iedere vertaler weet dat je bij het begin van een boek nog zoekende bent en dat je pas na een bladzijde of dertig HET te pakken krijgt, dat je altijd veel aandacht aan het herschrijven van de eerste hoofdstukken moet besteden. Dat lijkt hier niet nodig, maar ik ben benieuwd hoe het verder gaat, ook stilistisch, en of de vertalers later hierop terug zouden komen en denken, Goh, we hebben het te emotioneel gemaakt, te dramatisch, we moeten hier toch een paar afstandelijke elementen invoegen, een paar meer woorden met Franse of Latijnse wortels.

Dat is echter toekomstmuziek. In het heden zwemmen ze nog sterk en onverschrokken voort. In het gevecht met de stromingen, hebben ze de overhand. En voorlopig hebben de sluipschutters van doel- en brontaal absoluut geen reden om het vuur te openen.