Toelichting bij model werkplan

1. Oriëntatiefase
Voordat vertaler en mentor een mentoraatsovereenkomst aangaan, onderzoeken zij eerst in een korte oriëntatiefase of zij beiden verwachten dat het mentoraat succesvol kan worden, en hoe het mentoraat er zou moeten uitzien. Het werkplan is de belangrijkste uitkomst van de oriëntatiefase. Vertaler en mentor stellen het werkplan samen op.

2. Doelen van het mentoraat
Vertaler en mentor spreken met elkaar af welke doelen zij met het mentoraat hebben. Het mentoraat als project moet onderscheiden worden van de vertaling. Als uitgangspunt geldt natuurlijk steeds dat de vertaler ernaar streeft een zo goed mogelijke vertaling af te leveren, en dat de mentor hem of haar daarbij ondersteunt. Maar in het kader van het mentoraatsproject kan niet verwacht worden dat de mentor instaat voor het eindresultaat van de vertaling, noch dat de mentor zich met alle aspecten van de vertaling bemoeit. De doelen van het mentoraat als project, in onderscheid tot de vertaling, zijn didactisch / deskundigheidsbevorderend. Wat geformuleerd moet worden is dus het leerdoel / zijn de leerdoelen.

Het hoofddoel van het mentoraat is steeds dat vertaler dankzij het project beter in staat is een volgende vertaling zelfstandig tot een goed einde te brengen.

De mentor moet beoordelen wat hij / zij de vertaler, in het specifieke geval van het onderhavige project, kan bieden om dit hoofddoel te bereiken. Het gaat om een individuele leersituatie (one-to-one-learning); de leerdoelen kunnen dus geformuleerd worden in termen van zwaktes / behoeftes van de vertaler, sterktes / aanbod van de mentor; en problemen / aanknopingspunten in de te vertalen tekst.

Voorbeelden van doelen
(NB: dit is geen eindige set, geen afstreeplijstje, het gaat om suggesties, die met andere aan te vullen zouden zijn; bedoeld als handreiking bij het formuleren van het leerdoel / de leerdoelen in het onderhavige project.)

• vertaler krijgt inzicht in de specifieke vertaalproblematiek die gesteld wordt in de onderhavige vertaling; hij / zij leert problemen te signaleren; gesignaleerde problemen te diagnosticeren; en zicht te krijgen op mogelijke oplossingen;
• vertaler krijgt inzicht in literaire structurering en de consequenties daarvan voor vertaalkeuzes; alsmede in het repertoire van middelen dat hij / zij voor het vertalen van verschillende tekstkenmerken kan inzetten;
• vertaler oefent zijn / haar stilistische vermogens in de doeltaal;
• vertaler verkent zijn / haar vertalersvrijheid en de grenzen daaraan;
• vertaler leert zich adequaat te documenteren en begripsproblemen of problemen in verband met benodigde achtergrondkennis in brontaal of brontekst op te lossen (zoekwegen; uitbreiden netwerk van native speakers, informanten en specialisten in diverse terminologieën, etc.);
• vertaler leert de vertaling als project beter te plannen en te managen (afkrijgen van de taak binnen gestelde termijn);
• vertaler leert zijn / haar eigen werk te evalueren en te editen;
• andere....

3. Aanpak / werkwijze bij het mentoraat
Op basis van de gestelde doelen spreken vertaler en mentor met elkaar af op welke aspecten van de tekst de nadruk komt te liggen en hoe zij het project aanpakken. Verschillende modellen voor een aanpak kunnen onderscheiden worden. Ook hier gaat het steeds om voorbeelden, suggesties.

Voorbeelden van modellen voor werkwijze

1. Taakgerichte aanpak
   Vertaler / mentor nemen de te vertalen tekst eerst globaal door, onder andere met ruwe, snelle conceptvertaling van gedeeltes, en bespreken aan de hand daarvan de planning en werkwijze om tot verfijning en perfectionering te komen;
2. Intensief model
   Vertaler vertaalt één hoofdstuk (bepaalde passages... bepaalde typen discours...) zorgvuldig, dit hoofdstuk bespreken vertaler en mentor intensief, de rest van de vertaling bespreken zij globaler;
3. Evaluatief model
   Het mentoraat concentreert zich op de eindfase van het vertaalproject omdat vertaler vooral behoefte heeft aan het de afronding van de vertaling in een proces van 'self-editing';
4. Thematisch model
   Mentor geeft aan vertaler specifieke opdrachten / aandachtspunten bij het werk aan de vertaling;
5. Of anders... naar eigen inzicht... (in overeenstemming met de doelen, afgestemd op de aard van het project).

De afgesproken werkwijze kan verschillende concrete uitwerkingen krijgen.

Voorbeelden van uitwerkingen:

• Er wordt vooral via schriftelijke / e-mailuitwisseling gewerkt...; met vertaler wordt een frequentie van inleveren van kopij afgesproken...; het accent ligt juist op contacturen en mondeling overleg...;
• De frequentie van contacturen tussen vertaler en mentor ligt in de beginfase van het project hoger dan in de eindfase... in de eindfase hoger dan de beginfase...
• Andere werkvormen: vertaler zoekt andere expertise (informanten); woont repetities bij voor toneelvertaling... etc.
• etc.

4. Taken mentor
Op basis van de afgesproken aanpak wordt gespecificeerd waarin de taken van de mentor bestaan.

Voorbeelden / suggesties

• Mentor overlegt mondeling met vertaler; communiceert vooral schriftelijk met vertaler;
• Mentor reviseert ingeleverde kopij van vertaler met commentaar in de marge; schrijft geen commentaar op;
• Mentor stuurt becommentarieerde kopij terug aan vertaler vóór afgesproken datum contacturen;
• Mentor bereidt voor vertaler bepaalde contacten met informanten voor; gaat met vertaler naar bibliotheek voor hulp bij research;
• Mentor zet vertaler met vragen en literatuursuggesties op het spoor van vertaalrelevante analyse van de brontekst;
• Mentor stelt samen met de vertaler een goede planning op.

5. Taken vertaler
Op basis van de afgesproken aanpak wordt gespecificeerd waarin de taken van de vertaler (voor het mentoraat) bestaan.

Voorbeelden van taken:

• Vertaler levert op afgesproken tijdstippen vertaalde kopij in bij mentor;
• Vertaler voert researchopdracht uit en rapporteert daarover aan mentor;
• Vertaler analyseert structureel belangrijke aspecten van de brontekst; etc.

Verdere suggestie: vertaler zou logboek kunnen bijhouden van belangrijke etappes in het project.

6. Intensiteit van het mentoraat
Op basis van de afgesproken aanpak wordt een schatting gemaakt van het benodigde aantal uren dat mentor in het project zal investeren.

Het benodigde aantal uren wordt onderverdeeld in:

• contacturen (persoonlijk of telefonisch)
• uren voor revisie /meelezen / beoordeling van ingeleverde kopij en het voorbereiden / opstellen van mondeling / schriftelijk commentaar.

7. Rapportage
Vertaler en mentor doen op van tevoren afgesproken data, die samenvallen met 'ijkmomenten' in het project, verslag van het verloop van het project aan subsidiegever. Frequentie van de rapportage hangt af van de omvang van het project en de afgesproken intensiteit van de begeleiding. Rapportage kan mondeling of schriftelijk zijn (in overleg met subsidiegever).

Na afloop van het project volgt in ieder geval een schriftelijke evaluatie door vertaler en mentor afzonderlijk. De evaluatie concentreert zich op elementen uit het werkplan:

• Zijn de doelen bereikt?
• Heeft de gekozen aanpak goed gewerkt?
• Heeft de vertaler / mentor de afgesproken taken uitgevoerd?

8. Fasering / planning
Vertaler en mentor spreken een planning af voor uitvoering van hun respectieve taken.

Voorbeelden:

• Deadlines voor inleveren kopij door de vertaler (met afspraken over aantallen woorden, welke passages, etc.);
• Deadlines voor feedback aan vertaler door mentor;
• Data voor contacturen tussen vertaler en mentor;
• Deadlines voor rapportage aan subsidiegever.