Op deze vraag kunnen we geen eenduidig antwoord geven. De factor 'geluk' of 'toeval' kan een rol spelen: je komt in contact met een uitgever die net op dat moment om een vertaler verlegen zit die aan jouw profiel voldoet.

Wél hebben we een aantal tips die in de praktijk bij vertalers tot positieve resultaten hebben geleid (deze bieden echter geen garantie op succes):

  • Benader uitgeverijen niet massaal met een standaardbriefje, maar laat zien dat je je verdiept hebt in de uitgeverij die je aanschrijft. Probeer een gericht aanbod te doen dat aansluit bij het fonds van vertaalde werken van die uitgeverij. Verschillende uitgeverijen plaatsen complete fondslijsten op hun website;
  • Richt je niet alleen op de grote uitgeverijen. Sommige kleinere (eenpersoonsbedrijven) brengen vertalingen van heel interessante auteurs uit. Die zullen dan wel geen groot publiek bereiken of uitgebreid in de pers worden besproken, maar de vertaling telt wel mee als vertaalervaring, bijvoorbeeld voor het lidmaatschap van de Vereniging van Letterkundigen of voor een subsidie van het Nederlands Letterenfonds of het Vlaams Fonds voor de Letteren;
  • Werk aan je portfolio. Concrete, aantoonbare vertaalervaring is belangrijk voor het verwerven van vervolgopdrachten; 
  • Wees zeker in het begin van je vertaalcarrière niet te kieskeurig. Alle ervaring is meegenomen. Ook met het vertalen van niet-literaire teksten vergroot je je vertaalvaardigheid. Bovendien verwerf je er kennis mee van nieuwe vaktalen en jargons, die je ook bij het vertalen van literatuur kunt gebruiken. Bedenk alleen dat voor afbraakprijzen werken (zie: Wat is het tarief voor literaire vertalingen?) niet collegiaal en uiteindelijk ook schadelijk voor je eigen toekomst is;
  • Profileer je als vertaler tegenover potentiële opdrachtgevers. Het is meestal onmogelijk de complete literatuur van de taal waaruit je vertaalt en alle nieuwe schrijvers bij te houden. Zoek daarom een bepaalde niche van schrijvers (bijvoorbeeld van een bepaalde geografische afkomst, rond bepaalde uitgeverijen in het brontaalgebied, rond een literair tijdschrift, in een bepaald genre of van een bepaalde stroming) waarmee je bijzondere affiniteit hebt en specialiseer je daarin. Oriënteer je op uitgeverijen in het doeltaalgebied met een vertaalfonds waarbij de literatuur goed lijkt aan te sluiten. Streef ernaar om eerder dan de doeltaaluitgevers op de hoogte te zijn van nieuwe tendensen, nieuwe schrijvers met groot potentieel en belangrijke nieuwe boeken;
  • Profileer je als agent of bemiddelaar. Bezoek bijvoorbeeld ook internationale boekenbeurzen, zoals die in Frankfurt, waar uitgeverijen een keuze maken uit het buitenlandse aanbod. Daar proberen zij contact te leggen met vertegenwoordigers van buitenlandse uitgeverijen. Als je als vertaler uit een taal werkt die maar weinig mensen als vreemde taal spreken of begrijpen, zal de doeltaaluitgever je eerder als deskundige accepteren en afgaan op jouw mening over nieuw verschenen boeken. Voor 'kleine' talen (zo is het Nederlands een relatief kleine taal voor uitgeverijen in de grote Europese landen), is het dus gemakkelijker om via die weg resultaten te boeken dan voor een grote taal als het Engels;
  • Nuttige ervaring voor vertalers van literatuur hoeft niet alleen uit zélf vertalen te bestaan. Ook met journalistiek werk, werk als redacteur of agent, door het schrijven van recensies enzovoort, doe je ervaring op die van pas kan komen bij vertalen en het verwerven van vertaalopdrachten. Door bijvoorbeeld over literatuur uit het brontaalgebied te schrijven en je voor lezers in je eigen taal op te werpen als een gids in die vreemde literatuur, heb je invloed op de receptie van de buitenlandse literatuur in het doeltaalgebied; je profileert je met een specifieke deskundigheid, vergroot je kennis van de buitenlandse literatuur en breidt je netwerk van contacten uit. Daarbij hoef je niet meteen aan de grote, landelijke dagbladen te denken. Er zijn veel kleinere, regionale bladen, maand- en weekbladen en literaire tijdschriften die recensies over literatuur plaatsen;
  • Geef een lezing, verzorg een cursus, doe onderzoek, enzovoort, zelfs al is het in het begin alleen maar binnen een klein, informeel circuit;
  • De meeste uitgevers zullen een hun onbekende vertaler vragen een proefvertaling te maken van enkele pagina's uit het te vertalen boek alvorens zij hem of haar de vertaalopdracht gunnen. Zo'n proefvertaling kun je vergelijken met een auditie voor een musicus of acteur. Voor aankomende vertalers kan het goed uitpakken om ongevraagd een proefvertaling mee te sturen met een open sollicitatie. Zo'n proefvertaling hoeft niet een vertaling van een heel boek te zijn, zelfs liever niet. Kies een representatief fragment, waarmee je tegelijk een staalkaart kunt laten zien van jouw kunnen als vertaler;
  • Ook een leesrapport kan een goed visitekaartje bij een uitgeverij zijn. Zeker als je een proefvertaling van een relatief onbekende auteur neemt, is het aan te raden om rond de vertaling meer informatie over de auteur en het boek te bieden, met een samenvatting, een aansprekend geformuleerd oordeel over het boek, citaten uit buitenlandse recensies en dergelijke. Veel uitgeverijen hebben ook vaste lectoren, vaak vertalers, die voor hen 'scouten', oftewel volgen wat zich in een bepaalde literatuur voordoet aan interessante nieuwe schrijvers en boeken en nieuwe ontwikkelingen signaleren. Dat gaat vooral op voor kleinere talen en literaturen, die de uitgever zelf niet goed kan overzien;
  • Bouw een netwerk van contacten op. Heel uiteenlopende contacten kunnen je langs onverwachte wegen op ideeën brengen en je naam kan via-via terechtkomen bij iemand die later een vertaalklus voor je blijkt te weten. Contacten met collega-vertalers zijn vaak heel waardevol. Soms is een bekendere vertaler voor een tijdje volgeboekt met vertaalopdrachten. Als zo'n vertaler een goede dunk van jouw kunnen en talent heeft, kan hij of zij je een opdracht doorspelen waarvoor diegene zelf geen tijd heeft. Een adresboekje dat goed gevuld is met namen van mensen met uiteenlopende expertises en hobby's is overigens ook om een andere reden onmisbaar voor vertalers van literatuur: in literaire teksten komen vaak uiteenlopende vaktalen en jargons voor, of beschrijvingen die zonder specialistische kennis niet juist te vertalen zijn. Een deskundige die als vraagbaak kan dienen is goud waard wanneer woordenboek, encyclopedie en internet tekortschieten;
  • Word lid van een vertalersvereniging. Dan kun je deelnemen aan activiteiten die een goede kans bieden om met andere vertalers in contact te komen. Bovendien biedt een vertalersvereniging hulp en advies in geval van zakelijke of juridische problemen die samenhangen met de vertaalpraktijk;
  • Volg een cursus, bijvoorbeeld bij het Expertisecentrum Literair Vertalen. Het is leerzaam om je eigen opvattingen en vertaaloplossingen te toetsen aan de mening van medecursisten en de moderator. Ook leer je er andere vertalers kennen en worden er dikwijls redacteuren van uitgeverijen of critici uitgenodigd, die eveneens openstaan voor discussie;
  • Speciaal voor vertalers uit het Nederlands in andere talen: maak een proefvertaling voor het Nederlands Letterenfonds of het Vlaams Fonds voor de Letteren. Samen houden zij een lijst bij met namen van vertalers uit het Nederlands in andere talen van wie een proefvertaling door deskundige beoordelaars goed bevonden is. De fondsen geven vertaalsubsidies aan buitenlandse uitgeverijen die literatuur uit Nederland en Vlaanderen in vertaling willen uitbrengen. Een voorwaarde voor subsidie aan de uitgeverij is dat die werkt met een vertaler die de fondsen goed genoeg vinden, en over het algemeen is dat iemand die op die lijst voorkomt.
Meer vragen over vertaalopdrachten werven