Wat is het huidige tarief voor literaire vertalingen?
Vertalers uit het Nederlands | Vertalers in het Nederlands | 'Populaire' literatuur | Vergelijking vertaaltarief met andere landen
Vertalers uit het Nederlands
Vertaalhonoraria lopen in verschillende landen sterk uiteen. Vertalers die literatuur uit het Nederlands in hun eigen taal vertalen, kunnen daarvoor heel verschillende honoraria betaald krijgen, al naar gelang het land waar de uitgeverij gevestigd is die de vertaalopdracht verstrekt.
Omdat modelcontracten met een daaraan gekoppeld redelijk en gangbaar tarief, zoals dat in Nederland bestaat, in de meeste andere landen niet beschikbaar zijn, is daar het beloningsspectrum voor vertalers vaak ook breder dan in Nederland, dat wil zeggen dat er grotere verschillen zijn tussen vertalers onderling. Als u als vertaler uit het Nederlands meer wilt weten over de tarieven die u kunt vragen en die als redelijk worden beschouwd, kunt u zich het beste richten tot een vertalersvereniging in uw land (kijk bij Links op deze website voor verwijzingen naar websites van vertalersverenigingen in verschillende landen).
Vertalers in het Nederlands
In Nederland geven De Literaire Uitgeversgroep (LUG) en de Vereniging van Letterkundigen (VvL) bij het 'Modelcontract voor de uitgave van een vertaling van een literair werk' een advies over een redelijk en gangbaar vertaalhonorarium voor vertalingen van literatuur uit andere talen in het Nederlands (zie ook het antwoord op de vraag: Waar moet ik op letten bij een vertaalcontract?). Vertalers uit Vlaanderen die in het Nederlands vertalen, bedingen in de praktijk dikwijls een contract overeenkomstig het Nederlandse model en honorering volgens het Nederlandse redelijk en gangbaar tarief. Het tarief bedraagt met ingang van 1 januari 2009 6,2 eurocent per woord. Het is geïndexeerd, dus het stijgt jaarlijks met de prijsontwikkeling. Let wel: dit zijn adviestarieven. Uitgeverijen zijn niet verplicht dit advies ook te volgen.
Met de woordprijs worden de royalty's over een gefixeerd aantal verkochte exemplaren geacht te zijn afgekocht. In het geval van strikt literaire teksten gaat het over het algemeen om een aantal van 2.500 exemplaren; voor die eerste 2.500 ontvangt de vertaler boven het honorarium op basis van woordtarief dan ook geen royalty. Voor meer populaire genres kan het gefixeerde aantal volgens de toelichting bij het LUG/VvL-contract op 8.000 exemplaren gesteld worden. Het royaltyhonorarium per exemplaar voor strikt literaire werken is dus het bedrag op basis van woordtarief gedeeld door 2.500 en voor werken uit populaire genres het bedrag op basis van woordtarief gedeeld door 8.000. Boven die gefixeerde aantallen krijgt de vertaler recht op een royalty per verkocht exemplaar (zie verder het antwoord op de vraag: Wat zijn royalty's?).
Eén van de voorwaarden die het Nederlands Letterenfonds en het Vlaams Fonds voor de Letteren hanteren bij het toekennen van een vertaalsubsidie, is dat in het contract met de uitgever ten minste een redelijke en gangbare honorering is overeengekomen. Deze minimum honorering sluit aan bij het tarief van de LUG en de VvL. De fondsen hanteren deze regel omdat zij vinden dat vertalers een substantieel deel van hun inkomen uit de markt moeten betrekken en de fondsen er niet zijn om uitgeverijen te sponsoren voor kosten waarvoor zij normaal ondernemersrisico behoren te dragen.
Vertalers kunnen uiteraard ook een hoger woordtarief bij de uitgever proberen te bedingen. Sommige vertalers krijgen die ook, maar in de praktijk blijkt het door de fondsen gehanteerde minimum in de markt (in Nederland en Vlaanderen) veelal als een maximum te worden opgevat. Zodra de druk van de subsidievoorwaarde van de fondsen wegvalt, omdat de vertaling een titel betreft waarvan het literair gehalte onvoldoende lijkt te zijn om kans te geven op fondssubsidie, duiken de marktpartijen al gauw onder het redelijk en gangbaar tarief.
'Populaire' literatuur
Bovenstaande situatie is enigszins paradoxaal, omdat de vertalers van minder literaire titels (het gaat dan in het algemeen over titels uit de 'populaire' genres) ook al zonder aanvullende subsidie moeten zien rond te komen, terwijl de oplagen van die populairdere titels vaak vele malen hoger zijn dan die van de strikt literaire, en de uitgeverijen er dus ook meer op kunnen verdienen. Zeker voor vertalers in de populairdere genres, die onder druk staan om tarieven te accepteren die lager zijn dan het redelijk en gangbaar tarief, is het belangrijk te bedenken dat een vertaaltarief en andere financiële afspraken, zoals een royaltyregeling, voorwerp van onderhandeling kunnen zijn.
Uiteraard is het heel begrijpelijk dat vertalers bang zijn opdrachtgevers te verliezen wanneer ze zich uit de markt prijzen. Anderzijds hoort het bedingen van een redelijke prijs bij de professionele uitoefening van het vak van vertaler. Op zijn minst hoort een redelijk uitgangspunt te zijn dat het bij normale maatschappelijk geaccepteerde werktijden mogelijk is uit het vertalen als hoofdberoep (dus zonder dat er andere inkomensbronnen zijn) een inkomen te verwerven dat tenminste gelijk is aan of hoger is dan het minimumloon. Algemeen wordt ingezien dat vertalen kennis en competenties vraagt die minimaal vergelijkbaar zijn met functioneren op het niveau van hoger beroepsonderwijs. Het is daarom niet onzinnig het inkomen dat u met vertalen kunt verdienen te vergelijken met wat gangbaar is in vergelijkbare beroepen die een vergelijkbaar niveau van functioneren veronderstellen.
In verschillende kunstsectoren accepteren de beoefenaren van een artistiek beroep een heel slechte betaling, omdat zij werken uit idealisme, bevlogenheid, scheppingsdrang, en omdat de voldoening van het leveren van een artistiek product voor hen opweegt tegen geldelijke beloning. Volgehouden zou kunnen worden dat dit ook voor vertalers van literaire werken geldt. Maar zeker voor populairdere werken hebben commerciële oogmerken in de uitgeefsector veel en veel hogere prioriteit dan artistieke, en het lijkt niet redelijk de vertaler als enige in het productieproces met artistieke voldoening beloond te achten.
Het is een collectieve verantwoordelijkheid van vertalers om uitgevers eraan te laten wennen dat de vertaalkosten van meet aan als een concrete, serieuze factor in de calculatie van kosten en baten van het uitbrengen van een boek moeten worden opgenomen, niet minder dan de kosten voor het omslagontwerp en de typografie, het drukken, de marge van de boekhandel en de opslag in het Centraal Boekhuis. Wanneer vertalers accepteren dat zij een sluitpost vormen, worden ze op den duur onherroepelijk gedwongen concessies te doen met betrekking tot de kwaliteit van het product dat ze kunnen leveren en daarmee schaden ze uiteindelijk het aanzien van het vak. De kwaliteit van het eindproduct als verplichting aan de lezer die het boek koopt is een gedeelde verantwoordelijkheid van vertaler en uitgever; daarnaast heeft de vertaler tegenover de oorspronkelijke auteur, wiens geestesproduct de vertaler vertegenwoordigt, een bijzondere eigen, ethisch geladen verantwoordelijkheid.
Voor de bepaling van een redelijk tarief is het normaal om rekening te houden met alles wat bij vertalen komt kijken als u een zekere kwaliteit wilt garanderen, dat wil zeggen: regelmatig teruglezen in het origineel en in uw eigen vertaling, reviseren en nog eens reviseren, opzoeken, specifieke research doen - allemaal onderdelen van het vertaalproces die bij het vertalen van populaire fictie niet minder essentieel zijn dan bij het vertalen van strikt literaire boeken. Bovendien mag er redelijkerwijs van worden uitgegaan dat u tijd uittrekt voor uw bedrijfsvoering als vrije beroepsbeoefenaar, dat wil zeggen voor administratie, acquisitie van opdrachten, bijscholing en verdere verdieping in uw vak, naast alle andere zaken waarmee u vaak nog geacht wordt zich bezig te houden in de marge van het vertaalwerk, zoals publiciteit, enzovoort.
Vergelijking met vertaaltarieven in andere landen
Het honorarium voor het gefixeerde aantal van 2.500 exemplaren (bij literair werk) wordt berekend op basis van het aantal woorden in het origineel. Niet overal is het systeem van berekening van het vertaalhonorarium hetzelfde: er zijn ook landen waar wordt uitgegaan van een normpagina (van een bepaald aantal karakters) van de vertaling. Met een redelijk en gangbaar tarief van 6,0 eurocent bevinden literair vertalers in Nederland zich Europees gezien in de middenmoot. Er zijn landen waar veel lagere bedragen worden betaald (bijvoorbeeld Italië, Spanje, Portugal, een aantal Oost-Europese landen), maar ook landen waar vertalers meer verdienen (bijvoorbeeld Engeland, de Scandinavische landen). Daar staat tegenover dat niet veel landen een subsidiestelsel voor vertalingen kennen dat vergelijkbaar is met het Nederlandse en het Vlaamse.