Van 17 tot en met 28 augustus organiseerde het ELV een Zomercursus Literair Vertalen in Antwerpen. De doeltalen waren Chinees en Japans. Daarnaast werd er in 2009 voor het eerst een cursus Stripvertalen georganiseerd voor vertalers in het Frans en het Engels.
Auteurs
Randall.C (strip)
Douwe Draaisma
Brecht Evens (strip)
Annelies Verbeke
Beleidscollege
Peter Bergsma
Greet Ramael
Gea Schelhaas
Els Aerts (strips)
Hoorcolleges
Hilde van Belle
Henri Bloemen
Kiki Coumans
Frank Hellemans
Vanessa Joosen
Tom Lanoye
Gert Meesters
Martine Robbeets
Geert de Weyer
Vertaalateliers
Chinees: Anne Sytske Keijser, Silvia Marijnissen
Japans: Luk Van Haute, Jacques Westerhoven, Etsuko Nozaka
Frans: Bertrand Abraham, Pieter van Oudheusden, Thierry Tinlot
Engels: David Colmer, Paul Gravett, Pieter van Oudheusden
Proefvertaling Chinees en Japans:
Tim Krabbé, Een tafel vol vlinders. Amsterdam: Uitgeverij Prometheus, 2009, p. 5 t/m 6
Vertaalateliers Chinees en Japans:
Douwe Draaisma, De heimweefabriek. Groningen: Historische Uitgeverij, 2008, p. 13 t/m p. 23
Annelies Verbeke, Slaap!. Breda: De Geus, 2003, p. 9 t/m p. 22
Vertaalateliers stripvertalers:
Randall.C, Slaapkoppen. Leuven: Uitgeverij Oogachtend, 2007, p. 6 t/m 23
Collectieve vertaling Chinees en Japans:
Tommy Wieringa, Caesarion. Amsterdam: De Bezige Bij, 2009, p. 9 t/m p. 19
Collectieve vertaling stripvertalers:
Brecht Evens, Ergens waar je niet wil zijn. Leuven: Uitgeverij Oogachtend, 2009, p. 1 t/m 25
Maandag 17 augustus
10.30 - 13.00: Introductie
10.30: Ontvangst
11.00: Officiële opening door Frieda Steurs (departementshoofd Toegepaste Taalkunde, Lessius)
11.05: Openingslezing over literair vertalen door Tom Lanoye
11.30: Voorstelronde cursisten
12.30: Introductie cursus, huishoudelijke mededelingen en rol ELV en fondsen & Toelichting onderdeel stripvertalen door Henri Bloemen (directie ELV)
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal
Tekst Chinees en Japans: Een tafel vol vlinders en De Heimweefabriek
Tekst stripvertalers: Slaapkoppen
Docenten
Chinees: Anne Sytske Keijser
Japans: Luk Van Haute en Etsuko Nozaka
Engels: David Colmer en Paul Gravett
Frans: Bertrand Abraham en Pieter van Oudheusden
18.00: Diner
Dinsdag 18 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College ‘Vertalen van strips’
Door Gert Meesters
Toelichting: Gert Meesters zal voor alle deelnemers een algemene introductie tot stripvertalen geven. Hij zal daarbij onder andere ingaan op de bijzonderheden van het vertalen van stripverhalen; welke aspecten van strips maken het vertalen gemakkelijker in vergelijking met andere genres en welke juist moeilijker.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal
Tekst Chinees en Japans: De heimweefabriek
Tekst stripvertalers: Slaapkoppen
Docenten
Chinees: Anne Sytske Keijser
Japans: Luk Van Haute en Etsuko Nozaka
Engels: David Colmer en Pieter van Oudheusden
Frans: Bertrand Abraham en Thierry Tinlot
Woensdag 19 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College
Chinees en Japans: ‘Twee vertalers vertellen: de weg van een literair vertaler’
Door Kiki Coumans en Kris Lauwerys
Toelichting: Kiki Coumans en Kris Lauwerys blikken terug op hun voorgeschiedenis als vertaler, laten zien hoe het er in hun vertalerswerkplaats aan toegaat en geven tips over hoe zij met hun uitgevers en het literaire veld omgaan. Podiumgesprek met gelegenheid tot vragen.
Stripvertalers: College door Geert de Weyer
Toelichting: De graphic novel is hot. Steeds meer mensen, zelfs zij die nooit strips hebben gelezen, bekeren zich.
De graphic novel heeft beduidend meer inhoud dan de commerciële strip, en is qua verhaal serieuzer van toon. Persepolis brengt het verhaal van de Iraanse Marjane Satrapi die pendelt tussen de cultuur van haar geboorteland en West-Europa. In de met een Pulitzer Prize bekroonde holocauststrip Maus staat de relatie centraal tussen een zoon en een vader, een Auschwitz-overlevende die te boek staat als een vrekkige, racistische man.
Een zwaar epileptische zoon die zelfs decennia later een hele familie in een wurggreep houdt, vormt het thema in het aangrijpende Vallende ziekte. En Joe Sacco is de eerste journalist ter wereld die zijn reportages over oorlogsgebieden aan het witte vel toevertrouwd, onder meer in het aangrijpende De Fixer of Onder Palestijnen.
Bovenstaande zijn slechts enkele van de beste graphic novels ooit. Maar wat is nu die graphic novel?
En is het hetzelfde als beeldroman? Literaire strip? Striproman, misschien? Is het met Dick Matena's integrale verstripping van De Avonden begonnen? (Neen) Zijn het de Amerikanen die aan de basis liggen van dit genre? (Neen) Is het genre een blijver? (Zeker!) Bestaan er Japanse literaire strips? (Absoluut, en zelfs erg mooie). Schermen uitgevers met de term? (Heel erg, en vaak onterecht). Zijn alle graphic novels het waard gelezen te worden? (Ben je gek?!) Worden op deze lezing de beste titels besproken? (Beloofd!)
Kortom: Stripjournalist Geert De Weyer keert de graphic novel binnenstebuiten. Verder zet hij de beste titels op een rijtje en levert onmisbare achtergrondinformatie bij de beste graphic novels aller tijden.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal
Tekst Chinees en Japans: De heimweefabriek
Tekst stripvertalers: Slaapkoppen
Docenten
Chinees: Anne Sytske Keijser
Japans: Luk Van Haute en Etsuko Nozaka
Engels: David Colmer
Frans: Bertrand Abraham
16.00 - 17.00: Slotdebat stripvertalers
O.a.: moderatoren, stripauteurs, cursisten, strip-uitgevers, vertegenwoordigers literaire fondsen
Onder leiding van: Els Aerts (Vlaams Fonds voor de Letteren)
17.00: Borrel
Donderdag 20 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: Presentatie van de literaire fondsen en het ELV
Door Peter Bergsma, Greet Ramael en Gea Schelhaas
Toelichting: Peter Bergsma, directeur van het Vertalershuis in Amsterdam, vertelt over het vertalingenbeleid van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds en over de activiteiten van het Vertalershuis.
Greet Ramael, projectmedewerker buitenland van het Vlaams Fonds voor de Letteren, licht het beleid van het Vlaams Fonds toe.
Gea Schelhaas, coördinator van het Expertisecentrum Literair Vertalen, zal toelichten wat het ELV kan betekenen voor de cursisten in hun verdere loopbaan als literair vertaler, onder meer wat betreft mentoraten, vervolgcursussen en voorzieningen op de website.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; tekst: De heimweefabriek
Docenten
Chinees: Anne Sytske Keijser
Japans: Luk Van Haute en Etsuko Nozaka
17.00: Bezoek Vertalershuis Antwerpen
Vrijdag 21 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College ‘A Rough Guide to Dutch and Flemish Literature’
Door Frank Hellemans
Toelichting: Na de postmoderne, verliteratuurde literatuur heeft de Nederlandse en Vlaamse auteur opnieuw zijn roots ontdekt. Resultaat: een complexloze manier van vertellen die voor het verhaal gaat. In de Nederlandse literatuur is het opvallend hoe de literaire non-fictie hoge ogen gooit en hoe zelfs de fictie beïnvloed wordt door deze documentaire stijl (historische en historiserende romans). In Vlaanderen gaat een jonge generatie Dertigers neoklassiek vertellen in de voetsporen van de grote modernisten (modernistische romans). Kortom: het verhaal doet weer de ronde. En dat is allicht een goede zaak voor de doorsnee lezer én vertaler.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; tekst: De heimweefabriek
Docenten
Chinees: Anne Sytske Keijser
Japans: Luk Van Haute en Etsuko Nozaka
18.00: Diner
Zondag 23 augustus
12.30 - 14.00: Lunch
14.30 - 16.00: Rondleiding in Letterenhuis Antwerpen: 200 jaar literatuur in Vlaanderen
Toelichting: De museumgids neemt u mee op een tocht door de Vlaamse literatuur van de negentiende en de twintigste eeuw. U kijkt mee naar het werk van grote namen als Buysse, Gezelle, Van Ostaijen, Elsschot, Boon en Claus, maar u kunt ook vergeten pareltjes (her)ontdekken. Niet alleen historische auteurs komen aan bod, ook hedendaagse schrijvers als Lanoye, Verhelst en Mennes ontbreken niet in dit boeiende verhaal. Een frisse duik in de literatuurgeschiedenis.
Maandag 24 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College ‘Vertaalwetenschap voor vertalers’
Door Henri Bloemen
Toelichting: De vertaalwetenschap is niet op de eerste plaats 'uitgevonden' om de vertalers van dienst te zijn bij het concrete vertaalwerk. Ze is er op de eerste plaats om kennis te verwerven omtrent alle aspecten van het vertalen. Concrete vertalingen, de werkwijze van vertalers, de processen die zich tijdens het vertalen afspelen zijn eerst en vooral 'objecten van onderzoek'. Die afstand tot de praktijk is vaak een bron van ergernis en frustratie voor vertalers. Niettemin is het zo dat vertalers meestal vanuit een min of meer expliciete visie vertalen, hun 'theorie' bepaalt de concrete wijze van vertalen. Het dient de professionaliteit van een vertaler wanneer hij/zij die visie op vertalen kan expliciteren. Daarbij kan de vertaalwetenschap goede diensten bewijzen. Bovendien heeft de vertaalwetenschap intussen een begrippenapparaat en beschrijvings-methodes ontwikkeld die nuttig kunnen zijn in de verschillende fases van het vertaalwerk. Een en ander kan bijdragen tot een systematischer benadering van het eigen vertaalwerk.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; tekst: Slaap!
Docenten
Chinees: Silvia Marijnissen
Japans: Jacques Westerhoven en Etsuko Nozaka
Dinsdag 25 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College
Japans: ‘Contrastieve stilistiek’
Door Martine Robbeets
Toelichting: Het Nederlands en het Japans vertonen uitgesproken verschillen op woord-, zins- en tekstniveau. In tegenstelling tot het Nederlands, heeft het Japans een SOV-structuur waarbij het werkwoord aan het einde van de zin komt. Dit werkt als een sneeuwbal op de zinsbouw: adjectieven, relatiefzinnen, genitiefbepalingen, hulpwerkwoorden gedragen zich anders. Maar ook in de woordenschat en op discoursniveau doen zich interessante contrasten voor. In dit college systematiseren we de typische taalverschillen tussen het Nederlands en het Japans en we illustreren ze aan de hand van literaire voorbeelden. De gekozen benadering is geenszins normatief, in de zin dat er geen regels voor schrijfstijl en correct taalgebruik voorgeschreven zullen worden, maar ze is wel descriptief, in de zin dat taalverschillen vanuit taalkundig oogpunt worden beschreven.
Chinees: Discussie rond ‘Contrastieve stilistiek Chinees’ geleid door Silvia Marijnissen
Toelichting: Het Nederlands en het Chinees vertonen uitgesproken verschillen op woord-, zins- en tekstniveau. Bij het maken van een literaire vertaling is het van belang om een goed beeld te hebben van dit soort specifieke taalverschillen.
De cursisten hebben vertaalstrategieën opgezocht in vertaalde Nederlandse literatuur, om daar wetmatigheden op het gebied van contrastieve stilistiek uit te halen. Ieder zal zijn / haar gevonden voorbeelden mondeling toelichten, waarna deze onder leiding van Silvia Marijnissen in de groep worden besproken.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; tekst: Slaap!
Docenten
Chinees: Silvia Marijnissen
Japans: Jacques Westerhoven en Etsuko Nozaka
Woensdag 26 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College ‘Schrijvers onder de loep’
Door Hilde van Belle
Toelichting: In dit college zullen enkele verschillende schrijfstijlen in de Nederlandstalige literatuur worden verkend aan de hand van tekstfragmenten van enkele representatieve auteurs.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; tekst: Slaap!
Docenten
Chinees: Silvia Marijnissen
Japans: Jacques Westerhoven en Etsuko Nozaka
18.00: Diner
Donderdag 27 augustus
09.00 - 11.00: Werken aan collectieve vertaling
11.00 - 13.00: College ‘Jeugdliteratuur’
Door Vanessa Joosen
Toelichting: De grootste verschuivingen en vernieuwingen binnen de Vlaamse jeugdliteratuur doen zich de laatste jaren voor in het genre van het prentenboek. Zowel de doelgroep als de thematische reikwijdte van het prentenboek is sterk uitgebreid: er komen meer controversiële onderwerpen aan bod, en vormelijk worden verschillende recente prentenboeken gekenmerkt door hun aansluiting bij artistieke stromingen en experimentalisme. In deze sessie bespreken Katrien Vloeberghs en Vanessa Joosen de kenmerken van het prentenboek, en kijken ze daarbij meer bepaald naar het spel tussen woord en beeld. Ze doen dit aan de hand van recente voorbeelden uit het Nederlandstalige aanbod. Vervolgens gaan ze in op twee meer specifieke aspecten die relevant zijn voor toekomstige vertalers. Enerzijds komen specifieke vertaalproblemen bij het prentenboek aan bod, anderzijds worden strategieën voor interculturele ontmoeting belicht. De wisselwerking tussen bron- en doeltaal in een vertaling brengt ook steeds een culturele dynamiek op gang. Daarom is het voor vertalers van belang om inzicht te krijgen in culturele eigenheid en andersheid, en de voorstelling hiervan in woord en beeld.
13.00: Lunch
14.00 - 17.00: Vertaalatelier per taal; met auteurs Douwe Draaisma en Annelies Verbeke
Docenten
Chinees: Silvia Marijnissen
Japans: Jacques Westerhoven
17.00: Borrel
Vrijdag 28 augustus
09.30 - 10.30: Evaluatie met cursisten
Toelichting: Een kort gezamenlijk gesprek over hoe de deelnemers verschillende onderdelen van de cursus ervaren hebben. De deelnemers wordt gevraagd de cursus na afloop ook schriftelijk te evalueren (aan de hand van een vragenlijst).
11.00 - 13.00: Slotforum en presentatie collectieve vertalingen
Toelichting: De cursisten presenteren de door hen gezamenlijk gemaakte vertalingen, doen verslag van het collectieve vertaalproces en lichten bepaalde moeilijkheden en keuzes toe. De aanwezige docenten gaan op deze vertalingen in. Bijzondere aandacht gaat uit naar overeenkomsten en verschillen tussen vertalingen in de twee doeltalen. Zijn er problemen die specifiek zijn voor bepaalde doeltaalgebieden en zijn er andere problemen die zich voor beide doeltalen in gelijke mate voordoen?
13.30: Afsluitende lunch
© Nederlandse Taalunie, 2000-2010 alle rechten voorbehouden
Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties